Tế bào gốc nội sinh: Cơ chế hoạt động, vai trò và ứng dụng trong y học

Trong hầu hết các mô và cơ quan của con người, tế bào gốc trưởng thành hoặc tế bào gốc mô đều hiện diện ở một vị trí duy nhất, được gọi là ổ tế bào gốc hoặc tương đương, liên tục bổ sung các tế bào biệt hóa chức năng. Những tế bào gốc nội sinh này có thể được nhân rộng để điều trị bằng tế bào bằng phương pháp nuôi cấy tế bào ngoài cơ thể hoặc được huy động để sửa chữa mô tại chỗ thông qua sự di chuyển và định vị của tế bào. Ở bài viết này, Mescells sẽ trình bày rõ hơn về vị trí, cơ chế hoạt động, vai trò và tiềm năng ứng dụng của tế bào gốc nội sinh trong y học.

1. Tế bào gốc nội sinh là gì?

Tế bào gốc nội sinh là các tế bào gốc trưởng thành đặc hiệu mô, có khả năng tự tái tạo và biệt hóa để sửa chữa tổn thương và duy trì cân bằng nội môi. Chúng tồn tại sẵn trong cơ thể người, cư trú chủ yếu tại các mô đặc thù như:

Tủy xương (chiếm tỉ lệ lớn): Chứa nhiều tế bào gốc tạo máu và tế bào gốc trung mô (MSCs), có khả năng biệt hóa thành các loại tế bào máu và mô liên kết.

Mô mỡ: Nguồn chứa tế bào gốc trung mô rất phong phú, dễ dàng thu thập và có khả năng biệt hóa cao.

Máu ngoại vi: Một lượng nhỏ tế bào gốc di chuyển trong dòng máu, có thể tăng lên khi cần sửa chữa.

Cơ quan chuyên biệt:

• Não: Tế bào gốc thần kinh tồn tại ở một số vùng não nhất định.
• Da: Tế bào gốc nằm trong các nang lông và lớp biểu bì.
• Gan: Các tế bào gốc gan hỗ trợ tái tạo mô gan.

Tế bào gốc nội sinh giúp cơ thể tái tạo mô liên tục, sửa chữa các tổn thương và thay thế tế bào cũ chết đi. Chúng thường ở trạng thái ngủ đông, được kích hoạt bởi tổn thương hoặc tín hiệu hóa học, mang đến một giải pháp thay thế đầy hứa hẹn và không gây tranh cãi về đạo đức so với các liệu pháp cấy ghép tế bào gốc truyền thống đầy rủi ro. Việc tăng sinh tế bào gốc nội sinh giúp nâng cao hệ miễn dịch, hỗ trợ điều trị bệnh và làm chậm quá trình lão hóa mà không lo nguy cơ đào thải.

Tế bào gốc nội sinh có nguồn gốc từ tim   

2. Cơ chế hoạt động và vai trò của tế bào gốc nội sinh

Tế bào gốc nội sinh có khả năng tự tái tạo và luôn ở trạng thái tĩnh lặng với mức độ trao đổi chất thấp, nhưng dưới một số điều kiện bệnh lý, chúng sẽ được kích hoạt và biệt hóa thành nhiều loại tế bào khác nhau.

2.1. Cơ chế hoạt động

Tế bào gốc nội sinh được kích hoạt bởi các tín hiệu tổn thương hoặc chấn thương mô và hoạt động thông qua một số cơ chế chính:

Tự làm mới (Self-renewal): Tế bào gốc phân chia để tạo ra các tế bào gốc mới giống hệt tế bào ban đầu, duy trì nguồn dự trữ trong cơ thể.

Truyền tín hiệu cận tiết (Cơ chế chính): Các tế bào gốc nội sinh, đặc biệt là dưới ảnh hưởng của môi trường vi mô thiếu oxy, viêm nhiễm và thiếu chất dinh dưỡng, tăng cường tiềm năng tái tạo của chúng bằng cách di chuyển đến các vị trí tổn thương, tiết ra các yếu tố cận tiết (chẳng hạn như các yếu tố tăng trưởng, cytokine và các túi ngoại bào/exosome) thúc đẩy hình thành mạch máu, giảm quá trình apoptosis (chết tế bào) và kích hoạt các tế bào hiện có. Chúng có tác dụng điều trị và thúc đẩy quá trình tái cấu trúc chất nền ngoại bào, từ đó góp phần sửa chữa mô và kiểm soát viêm (1).

Phân hóa: Dưới tác động của các tín hiệu vi môi trường cụ thể (thiếu oxy, tín hiệu tổn thương), tế bào gốc phân hóa thành các loại tế bào chuyên biệt như tế bào cơ tim, tế bào nội mô hoặc tế bào thần kinh để thay thế các tế bào bị tổn thương.

Điều hòa miễn dịch: Tế bào gốc kiểm soát môi trường viêm tại vị trí tổn thương, giảm tình trạng viêm quá mức gây cản trở quá trình lành vết thương.

Cơ chế truyền tín hiệu cận tiết của tế bào gốc nội sinh trong tái tạo xương 

2.2. Vai trò của tế bào gốc nội sinh

Tế bào gốc nội sinh đóng vai trò thiết yếu trong việc duy trì sự toàn vẹn của các cơ quan trong suốt cuộc đời. Chúng giúp:

Duy trì và tái tạo mô: Tế bào gốc nội sinh liên tục thay thế các tế bào già, chết hoặc bị tổn thương trong cơ thể. Nhờ đó, các mô như máu, da, xương và niêm mạc có thể được tái tạo thường xuyên.

Sửa chữa tổn thương: Khi cơ thể bị chấn thương hoặc bệnh lý, tế bào gốc nội sinh được huy động đến vùng tổn thương để tạo ra các tế bào mới và hỗ trợ quá trình lành thương. Đây là lý do người trẻ thường hồi phục nhanh hơn người lớn tuổi, do số lượng và hoạt tính của tế bào gốc nội sinh cao hơn.

Điều hòa miễn dịch và chống viêm: Một số loại tế bào gốc, đặc biệt là tế bào gốc trung mô, có khả năng điều hòa hoạt động của hệ miễn dịch và giảm phản ứng viêm quá mức. Điều này giúp cơ thể phục hồi tốt hơn trong các bệnh lý mạn tính hoặc tự miễn.

Duy trì cân bằng sinh học của cơ thể: Tế bào gốc nội sinh giúp duy trì số lượng và chức năng của các tế bào trong từng cơ quan, từ đó góp phần giữ ổn định hoạt động của cơ thể trong suốt quá trình lão hóa.

Tế bào gốc nội sinh và hoạt động cận tiết 

3. Ứng dụng của tế bào gốc nội sinh trong y học

Điều trị bệnh về máu: Kích thích huy động tế bào gốc tạo máu nội sinh từ tủy xương vào máu ngoại vi để điều trị các bệnh thiếu máu bất sản, phục hồi tủy xương sau hóa trị bệnh bạch cầu cấp, và hỗ trợ trước ghép tủy.

Y học tái tạo: Tế bào gốc nội sinh được nghiên cứu và ứng dụng trong tái tạo sụn, xương, cơ tim, thần kinh và da. Các lĩnh vực đang được quan tâm gồm thoái hóa khớp, tổn thương tủy sống, bệnh tim mạch và vết thương khó lành.

Điều trị bệnh thần kinh và thoái hóa: Nhiều nghiên cứu đang tập trung vào khả năng kích thích tế bào gốc nội sinh để hỗ trợ phục hồi đối với bệnh nhân Parkinson, Alzheimer, đột quỵ và chấn thương tủy sống. Mục tiêu là giúp tạo mới hoặc phục hồi các tế bào thần kinh bị tổn thương.

Hỗ trợ điều trị ung thư: Sau hóa trị hoặc xạ trị, tế bào gốc nội sinh được kích hoạt bằng G-CSF để tái tạo nhanh bạch cầu trung tính, tiểu cầu, hồng cầu, giúp người bệnh hồi phục nhanh hơn.

Thẩm mỹ và chống lão hóa: Các sản phẩm hoặc liệu pháp kích thích tế bào gốc nội sinh đang được nghiên cứu và ứng dụng trong trẻ hóa da, làm lành sẹo và phục hồi mô mềm.

Các tế bào gốc nội sinh được “đánh thức” để thực hiện chức năng sửa chữa 

Tế bào gốc nội sinh tồn tại ở những vị trí nhất định trong các mô hoặc cơ quan khác nhau, đây là một lựa chọn thay thế cho liệu pháp tế bào gốc so với tế bào gốc ngoại sinh. Là một phần của y học dự phòng, việc duy trì sức khỏe của tế bào gốc nội sinh là phương pháp hữu hiệu nhất để bảo tồn khả năng tự phục hồi ban đầu của một cơ thể khỏe mạnh. Do đó, liệu pháp tế bào gốc nội sinh đang là một chiến lược sinh học đầy hứa hẹn để phục hồi các tổn thương, ứng dụng trong điều trị nhiều bệnh lý nghiêm trọng và thúc đẩy y học tái tạo phát triển hơn nữa.

NGUỒN THAM KHẢO

• (1): Wenxuan Zhao. 2025. “Application of Endogenous Stem Cells in the Repair of Annulus Fibrosus Injury of Intervertebral Discs.” https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12566957/.

HỆ THỐNG Y TẾ CHUYÊN SÂU Y HỌC TÁI TẠO VÀ TRỊ LIỆU TẾ BÀO MESCELLS | MSC

• Hotline: 0866 022 097
• Địa chỉ: TT21, số 204 Nguyễn Tuân, phường Thanh Xuân, Hà Nội, Việt Nam.
• Fanpage: Viện Nghiên Cứu Ứng Dụng Công Nghệ Tế Bào Mescells