Tiềm năng điều trị chấn thương thể thao bằng tế bào gốc

Chấn thương thể thao là những tai nạn thường xảy ra trong quá trình tập luyện và thi đấu, ảnh hưởng đến xương, cơ, gân, dây chằng, sụn… và có thể khiến người bệnh suy giảm vận động nghiêm trọng nếu không được điều trị kịp thời. Một số phương pháp điều trị tiêu chuẩn thường được áp dụng đối với các tình trạng này là nghỉ ngơi, dùng thuốc giảm đau, phục hồi chức năng, phẫu thuật…

Nhưng hiện nay, một hướng tiếp cận mới đang thay đổi hoàn toàn phác đồ can thiệp chấn thương thể thao, đó là điều trị chấn thương thể thao bằng tế bào gốc với ưu điểm chữa lành tổn thương từ gốc rễ và hỗ trợ phục hồi tối đa vận động, giúp vận động viên trở lại với đam mê sớm hơn. Ở bài viết này, Mescells sẽ trình bày rõ hơn về tiềm năng của phương pháp điều trị này kèm theo các nghiên cứu, thử nghiệm lâm sàng trên toàn thế giới.

1. Điều trị chấn thương thể thao bằng tế bào gốc có tiềm năng như thế nào?

Gân, sụn và dây chằng là những mô có khả năng tự tái tạo rất hạn chế do mạch máu nuôi dưỡng kém. Tế bào gốc với khả năng biệt hóa thành nhiều loại tế bào khác nhau rất cần thiết cho việc sửa chữa mô, giúp thúc đẩy quá trình chữa lành và phục hồi chức năng một cách nhanh chóng. Liệu pháp tế bào gốc không chỉ làm giảm các triệu chứng mà còn giải quyết bệnh lý tiềm ẩn, mang lại các giải pháp điều trị hiệu quả và an toàn hơn.

Ưu điểm cốt lõi của liệu pháp tế bào gốc:

• Tái tạo mô: Tế bào gốc có thể biệt hóa thành các loại tế bào cụ thể và tiết ra các yếu tố tăng trưởng giúp chủ động tái tạo và thay thế các mô bị rách hoặc thoái hóa thay vì chỉ giảm đau đơn thuần.
• Giảm viêm: Tế bào gốc trung mô tiết các cytokine chống viêm và yếu tố tăng trưởng làm giảm đáng kể tình trạng viêm ở khớp hoặc cơ bị tổn thương, giúp giảm đau nhanh hơn và ngăn ngừa tổn thương mô tiến triển.
• Tăng tốc độ hồi phục: Bằng cách thúc đẩy quá trình chữa lành và tái tạo mô diễn ra tự nhiên và hiệu quả hơn, phương pháp này có thể giúp các vận động viên hồi phục và lấy lại phong độ nhanh hơn nhiều so với các phương pháp truyền thống.
• Ít xâm lấn: Liệu pháp tế bào gốc được thực hiện với thủ thuật tiêm nội khớp dưới hướng dẫn siêu âm không cần gây mê toàn thân, do đó ít rủi ro biến chứng hơn so với phẫu thuật.
• Giảm nguy cơ tái phát: Mô được tái tạo đúng cấu trúc có khả năng chịu lực tốt hơn, giảm nguy cơ chấn thương tái phát.

Điều trị chấn thương thể thao bằng tế bào gốc được kỳ vọng nhờ khả năng biệt hóa thành các loại tế bào xương, gân, sụn

2. Các chấn thương thể thao được nghiên cứu điều trị bằng tế bào gốc

2.1. Chấn thương gân

Gân là cấu trúc kết nối cơ với xương, chịu lực căng lặp đi lặp lại khi tập luyện cường độ cao. Đối với các tình trạng viêm gân mạn tính và rách/đứt gân một phần, tế bào gốc (chủ yếu là tế bào gốc trung mô từ mô mỡ hoặc tủy xương) giúp thúc đẩy tái tạo mô, tăng sinh mạch máu và collagen cũng như giảm viêm hiệu quả. Đối với rách/đứt gân hoàn toàn cần phẫu thuật, tế bào gốc đóng vai trò hỗ trợ phục hồi sau điều trị, giúp người bệnh lành vết thương và phục hồi vận động nhanh hơn.

2.2. Đứt dây chằng chéo trước (Anterior Cruciate Ligament – ACL)

Đây là dây chằng quan trọng nhất của khớp gối, với tỷ lệ chấn thương trung bình từ 30-78 ca trên 100.000 người mỗi năm (theo Itai Gans, 2018). Phương pháp phẫu thuật tái tạo ACL truyền thống thường đòi hỏi thời gian hồi phục kéo dài và tiềm ẩn nguy cơ thoái hóa khớp về sau.

Để khắc phục nhược điểm này, liệu pháp tế bào gốc đang được ứng dụng và kỳ vọng mang lại hiệu quả cao trong hai trường hợp: đứt ACL bán phần (một phần) – tế bào gốc kích thích tái tạo mô, tăng sinh mạch máu và collagen, đồng thời kiểm soát phản ứng viêm hiệu quả để chữa lành dây chằng tự nhiên và đứt ACL hoàn toàn (cần phẫu thuật) – tế bào gốc đóng vai trò hỗ trợ sau phẫu thuật, giúp đẩy nhanh tốc độ lành vết thương và rút ngắn thời gian phục hồi chức năng vận động cho người bệnh.

2.3. Tổn thương sụn khớp

Sụn không có mạch máu nuôi dưỡng, do đó gần như không có khả năng tự phục hồi sau tổn thương. Tế bào gốc, đặc biệt là MSC, có khả năng biệt hóa thành tế bào sụn (chondrocyte) và tạo ra chất nền sụn mới, được xem là giải pháp tiềm năng nhất hiện nay cho nhóm bệnh lý này.

2.4. Chấn thương cơ

Rách cơ bắp (muscle strain) là chấn thương cấp tính phổ biến nhất, chiếm tỷ lệ lớn trong các môn thể thao đối kháng và cường độ vận động cao. Tế bào vệ tinh (satellite cells) là nguồn tái tạo cơ tự nhiên của cơ thể, nhưng ở vùng tổn thương lớn, chúng không đủ số lượng để phục hồi hoàn toàn tổn thương. Ghép tế bào gốc trung mô hoặc tế bào cơ vệ tinh ngoại sinh đang được nghiên cứu để thúc đẩy tái tạo sợi cơ và giảm mô sẹo xơ hóa.

2.5. Gãy xương do chấn thương và gãy xương do mỏi

Là hai dạng tổn thương hệ xương khác nhau về nguyên nhân. Gãy xương do chấn thương đột ngột (tai nạn, va đập) làm đứt gãy cấu trúc xương, trong khi gãy xương do mỏi là các vết nứt siêu nhỏ xuất hiện từ từ do chịu áp lực lặp đi lặp lại. Đây là vấn đề phổ biến ở các vận động viên chạy marathon, nhảy cao và thể dục dụng cụ. Tế bào gốc xương (osteoblast precursors từ MSC) đang được nghiên cứu để tăng tốc liền xương và giảm thời gian nghỉ ngơi bất động cho người bệnh.

Một số tình trạng chấn thương đang được nghiên cứu ứng dụng điều trị bằng tế bào gốc 

3. Các loại tế bào gốc được nghiên cứu ứng dụng

3.1. Tế bào gốc phôi

Về bản chất, tế bào gốc phôi có thể biệt hóa thành tất cả các lớp mầm: nội bì, ngoại bì và trung bì với khả năng tạo ra bất kỳ loại tế bào nào. Tuy nhiên, việc sử dụng chúng vướng phải rào cản đạo đức do quá trình thu thập tế bào gốc phôi gây phá hủy phôi thai ở giai đoạn blastocyst. Vì vậy, mặc dù sở hữu nhiều tiềm năng trong ứng dụng điều trị và phục hồi chấn thương thể thao, tế bào gốc này ít được lựa chọn hơn so với các loại tế bào gốc khác.

3.2. Tế bào gốc trung mô (MSC)

Tế bào gốc trung mô là loại tế bào gốc được nghiên cứu nhiều nhất trong y học thể thao, nhờ ba đặc điểm vượt trội:

• Đa tiềm năng: MSC có thể biệt hóa thành tế bào sụn (chondrocyte), tế bào xương (osteoblast), tế bào gân (tenocyte) và tế bào cơ (myocyte) – là những tế bào tồn tại ở hầu hết loại mô bị tổn thương khi chơi thể thao.
• Không có nguy cơ hình thành khối u: MSC là tế bào trưởng thành, sau một số lần phân chia nhất định sẽ bước vào trạng thái lõa hóa hoặc chết theo chương trình, ngăn chặn sự phát triển ngoài tầm kiểm soát thành khối u. Ngoài ra, nhiều nghiên cứu cho thấy MSC tiết ra các yếu tố hòa tan có tác dụng ức chế phát triển, tăng sinh và kích thích quá trình tự chết của tế bào ung thư.
• Điều hòa miễn dịch và chống viêm: MSC tiết PGE2, IL-10, IDO và TSG-6 giúp ức chế phản ứng viêm tại vùng tổn thương, tạo môi trường thuận lợi cho tái tạo mô.

Có khoảng 25 thử nghiệm lâm sàng nghiên cứu việc sử dụng liệu pháp tế bào gốc để điều trị các chấn thương khác nhau được đăng tải trên clinicaltrials.gov. Các tế bào gốc được nghiên cứu bao gồm tế bào gốc trung mô từ tủy xương, dây rốn, mô mỡ và tế bào gốc máu ngoại vi. Hầu hết các thử nghiệm là các thử nghiệm giai đoạn I hoặc II với quy mô nhỏ, nghiên cứu về tính an toàn và hiệu quả của liệu pháp tế bào gốc.

Chỉ một vài thử nghiệm giai đoạn III sau này được so sánh với hiệu quả của giả dược/điều trị tiêu chuẩn. Các thử nghiệm sử dụng tế bào gốc được tiến hành thông qua các phương pháp tiêm nội khớp, tĩnh mạch hoặc bôi tại chỗ ở các vị trí khác nhau. Trong một số thử nghiệm lâm sàng, tế bào gốc được kết hợp với tiêm axit hyaluronic, phục hồi chức năng hoặc phẫu thuật. Hầu hết là các thử nghiệm an toàn/hiệu quả giai đoạn đầu, với mục đích thử nghiệm các loại tế bào và phương pháp tiếp cận khác ngoài phẫu thuật (theo Pardis Saeedi, 2025).

Tế bào gốc trung mô được nghiên cứu ứng dụng trong phục hồi chấn thương thể thao

3.3. Tế bào gốc vạn năng cảm ứng – iPSC

Trong y học thể thao và chấn thương chỉnh hình, tế bào gốc vạn năng cảm ứng (iPSC) mở ra hướng đi đột phá trong việc phục hồi các mô cơ xương và thần kinh phức tạp. Bằng cách biệt hóa thành các dòng tế bào chuyên biệt phù hợp với từng bệnh nhân, iPSC giúp loại bỏ hoàn toàn nguy cơ thải ghép miễn dịch. Đồng thời, công nghệ này giải quyết triệt để các tranh cãi về đạo đức sinh học do không cần sử dụng nguồn tế bào từ phôi người.

Ưu điểm cụ thể trong điều trị chấn thương thể thao bằng tế bào gốc vạn năng cảm ứng:

• Tái tạo sụn: Tế bào gốc vạn năng cảm ứng (iPSC) có thể được biệt hóa thành tế bào sụn để điều trị tổn thương sụn khớp nghiêm trọng, ngăn ngừa sự tiến triển của thoái hóa khớp sau chấn thương.
• Sửa chữa gân và dây chằng: Các nghiên cứu tiền lâm sàng chứng minh khi nuôi cấy tế bào gân (có nguồn gốc từ iPSC) trong khung sinh học gel collagen sẽ giúp tăng cường đáng kể mật độ cấu trúc và thúc đẩy sản sinh collagen tuýp I. Nhờ đó, chất lượng mô gân sau phẫu thuật được cải thiện rõ rệt về mặt cơ học.
• Chấn thương tủy sống: Đối với các chấn thương thần kinh nghiêm trọng, tế bào gốc vạn năng cảm ứng (iPSC) có thể được định hướng để phát triển thành tế bào tiền thân thần kinh nhằm thay thế các tế bào thần kinh bị mất, giảm viêm và thúc đẩy quá trình phục hồi cấu trúc.
• Phục hồi dây thần kinh ngoại biên: Xu hướng mới hiện nay tập trung vào exosome có nguồn gốc từ iPSC – một dạng liệu pháp không chứa tế bào. Các bóng màng nano này chứa lượng lớn miRNA và protein đặc hiệu, giúp kích hoạt tế bào Schwann, tăng cường tái tạo sợi trục thần kinh và ngăn ngừa tình trạng teo cơ do mất phân bố thần kinh sau chấn thương.

Tế bào iPSC biệt hóa thành tế bào sụn để điều trị tổn thương sụn và ngăn ngừa thoái hóa khớp sau chấn thương

4. Các nghiên cứu điều trị chấn thương thể thao bằng tế bào gốc

Chong và cộng sự đã nghiên cứu tác dụng của tế bào gốc có nguồn gốc từ tủy xương (BM-MSC) đối với quá trình lành gân Achilles trên mô hình chuột. Họ đã chứng minh được sự cải thiện về các đặc tính cơ sinh học và sắp xếp collagen sau 3 tuần nhưng không ghi nhận sự khác biệt có ý nghĩa thống kê tại tuần 6 và 12. Việc không đạt ý nghĩa thống kê sau 3 tuần có thể do hiệu quả điều trị chưa đủ mạnh để phát hiện rõ ràng trong nghiên cứu. Tuy nhiên có thể kết luận, liệu pháp tế bào nội gân bằng BM-MSC sau khi sửa chữa gân ban đầu có thể cải thiện các thông số mô học và cơ sinh học trong giai đoạn đầu của quá trình lành gân (theo Alphonsus K S Chong, 2007).

Ota và cộng sự đã nghiên cứu tác dụng của tế bào gốc có nguồn gốc từ cơ được cấy ghép vào các ngày thứ 1, 4 và 7 sau khi cơ bị dập ở mô hình chuột. Kết quả cho thấy sự gia tăng mạnh mẽ của yếu tố tăng trưởng nội mô mạch máu (VEGF) vào ngày thứ 4, hình thành mạch máu mới ở tuần thứ 1, tăng sức mạnh cơ ở tuần thứ 2 và giảm hình thành xơ hóa ở tuần thứ 4.

Theo thống kê, nhóm được cấy ghép vào ngày thứ 7 cũng cho thấy kết quả giảm đáng kể hình thành mô sẹo so với tất cả các nhóm khác. Điều này cho thấy tế bào gốc có tiềm năng đẩy nhanh quá trình chữa lành các tổn thương cơ và giảm sự hình thành mô sẹo có thể dẫn đến các triệu chứng mạn tính từ những tổn thương này. Những phát hiện này có thể góp phần phát triển các phương pháp điều trị sinh học nhằm hỗ trợ phục hồi cơ bắp sau chấn thương (theo Shusuke Ota, 2011).

Có rất nhiều nghiên cứu về việc sử dụng MSC ngoại sinh từ các nguồn khác nhau trong việc sửa chữa gân sau chấn thương thông qua tiêm tĩnh mạch, tiêm tại chỗ vào vết thương, sử dụng giá đỡ sinh học (scaffold) và gel sinh học. Ví dụ, Smith và cộng sự đã tiêm MSC tủy xương (BM-MSC) vào ngựa đua bị tổn thương gân; sau 6 tháng điều trị, các chỉ số về cơ sinh học, cấu trúc mô và thành phần ma trận ngoại bào (ECM) của gân đều cải thiện, cho thấy mô gân đã phục hồi tốt hơn (theo Roger Kenneth Whealands Smith, 2013).

Nhiều nghiên cứu ứng dụng tế bào gốc trong điều trị chấn thương thể thao bằng tế bào gốc đang được thực hiện với kết quả tương đối khả quan 

Trong thử nghiệm đối chứng ngẫu nhiên mù đôi (RCT), Wang và các cộng sự đã kết hợp tế bào gốc trung mô tiền thân đồng loại với axit hyaluronic (HA) và so sánh với axit hyaluronic đơn thuần ở 17 bệnh nhân trải qua phẫu thuật tái tạo dây chằng chéo trước (ACL). Kết quả cho thấy so với nhóm chỉ điều trị bằng HA, bệnh nhân được điều trị bằng MSC + HA có sự cải thiện tốt hơn về điểm kết quả chấn thương đầu gối và thoái hóa khớp, triệu chứng, sinh hoạt hàng ngày và điểm số đau toàn thân SF-36 (p < 0,05).

Nhóm MSC + HA có mức độ hẹp khe khớp chày – đùi trong và ngoài giảm rõ rệt (p < 0,05), hiện tượng giãn nở xương chày ít hơn (với mức tăng 0,5% so với 4,0% trong 26 tuần, p = 0,02) và hạn chế mất thể tích sụn chày hơn so với nhóm đối chứng HA (0,7% so với -4,0% trong 26 tuần, p = 0,10). Không có tác dụng phụ nghiêm trọng nào liên quan đến tế bào được ghi nhận (theo Yuanyuan Wang, 2017).

Nghiên cứu được đăng tải vào năm 2025 trên Journal of Tissue Engineering sử dụng giải trình tự ARN đơn tế bào xác nhận: tế bào gốc trung mô từ dây rốn (UC-MSC) biệt hóa thành công thành tế bào gân chức năng trong 14 ngày, tăng cường sản xuất các protein cho gân chủ chốt. Thử nghiệm lâm sàng với UC-MSC kết hợp hyaluronic acid ở bệnh nhân chấn thương dây chằng chéo cho thấy 97,7% cải thiện cấu trúc sau 48 tuần, duy trì kết quả bền vững sau 3 và 5 năm theo dõi (theo Young-joo Yun, 2025).

5. Các trường hợp điều trị chấn thương thể thao bằng tế bào gốc

Nhiều vận động viên nổi tiếng đã sử dụng liệu pháp tế bào gốc trong điều trị chấn thương thể thao (theo NexGenEsis Healthcare), dưới đây là một số trường hợp được báo chí đưa tin rộng rãi:

Vận động viên quần vợt Rafael Nadal 

Rafael Nadal là một trong những vận động viên đầu tiên tiếp cận liệu pháp tế bào gốc. Tháng 11/2013, anh bắt đầu áp dụng phương pháp này để điều trị các vấn đề ở đầu gối và duy trì trong ít nhất một năm. Sau khi ghi nhận kết quả tích cực, Nadal tiếp tục sử dụng liệu pháp tế bào gốc để điều trị hội chứng khớp liên đốt sống (viêm một phần đốt sống thắt lưng). Chỉ sau 3 tuần điều trị, anh cho biết cơn đau vùng thắt lưng kéo dài hơn 2 năm đã được chữa khỏi hoàn toàn và bản thân đã sẵn sàng tiếp tục theo đuổi sự nghiệp quần vợt.

Cầu thủ bóng đá Cristiano Ronaldo

Năm 2016, tờ The Sun (Anh) đưa tin Cristiano Ronaldo – một trong những cầu thủ bóng đá xuất sắc nhất mọi thời đại – đã sử dụng tế bào gốc để điều trị rách cơ gân khoeo trước trận đấu quan trọng khuôn khổ giải Champions League. Ronaldo đã trở lại thi đấu chỉ sau chưa đầy 3 tuần – tốc độ phục hồi đáng kinh ngạc nếu so sánh với thời gian điều trị chấn thương rách gân khoeo thông thường là 3-6 tuần.

Golf thủ Tiger Woods

Tiger Woods đã kết hợp phẫu thuật với liệu pháp PRP (Platelet-Rich Plasma) và BMAC (Bone Marrow Aspirate Concentrate) để điều trị các chấn thương ở đầu gối và cột sống. Trong đó, BMAC là liệu pháp sử dụng tế bào gốc tủy xương, có tác dụng thúc đẩy tái tạo mô sụn và giảm đau mạn tính. Phác đồ điều trị toàn diện này được ghi nhận là một trong những yếu tố giúp Woods phục hồi và trở lại thi đấu.

Đô vật WWE Rey Mysterio 

Năm 2024, Mysterio thực hiện đợt điều trị mới nhất tại Mexico, bao gồm tiêm tế bào gốc vào cả hai đầu gối, vai trái, hai cổ tay và kết hợp truyền tĩnh mạch tế bào gốc. Sau 32 ngày điều trị, ông chia sẻ đã có thể thức dậy mà hoàn toàn không thấy đau vai hay cứng khớp cổ chân.

Lưu ý: Đây không phải dữ liệu từ thử nghiệm lâm sàng có kiểm soát. Trong khuôn khổ bài viết này, chưa thể xác định tế bào gốc là yếu tố duy nhất quyết định kết quả phục hồi của các vận động viên này.

Điều trị chấn thương thể thao bằng tế bào gốc đang dần chuyển từ giai đoạn nghiên cứu sang ứng dụng lâm sàng. Dựa trên các bằng chứng hiện có và thực tiễn điều trị, phương pháp này ngày càng được nhiều vận động viên hàng đầu lựa chọn, trở thành một hướng tiếp cận quan trọng trong y học thể thao hiện đại. Khi các nghiên cứu quy mô lớn hoàn tất, quy trình được chuẩn hóa và chi phí hợp lý hơn, tế bào gốc có thể làm thay đổi cách điều trị và phục hồi chấn thương, không chỉ ở vận động viên chuyên nghiệp mà còn ở nhóm bệnh nhân nói chung.

HỆ THỐNG Y TẾ CHUYÊN SÂU Y HỌC TÁI TẠO VÀ TRỊ LIỆU TẾ BÀO MESCELLS | MSC

• Hotline: 0866 022 097
• Địa chỉ: TT21, số 204 Nguyễn Tuân, phường Thanh Xuân, Hà Nội, Việt Nam.
• Fanpage: Viện Nghiên Cứu Ứng Dụng Công Nghệ Tế Bào Mescells

NGUỒN THAM KHẢO:

• Pardis Saeedi. 2025. “An overview of stem cells and cell products involved in trauma injury.” PMC. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11938091/#sec7.
• Shusuke Ota. 2011. “Intramuscular transplantation of muscle-derived stem cells accelerates skeletal muscle healing after contusion injury via enhancement of angiogenesis.” PubMed. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21828363/.
• Yuanyuan Wang. 2017. “Safety, tolerability, clinical, and joint structural outcomes of a single intra-articular injection of allogeneic mesenchymal precursor cells in patients following anterior cruciate ligament reconstruction: a controlled double-blind randomised trial.” PubMed. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28768528/.