Tế bào gốc trung mô từ dây rốn: Ưu điểm và tiềm năng ứng dụng trong y học

Mô dây rốn là nguồn cung cấp tế bào gốc trung mô (MSC) dồi dào, đóng vai trò then chốt trong y học tái tạo suốt những thập kỷ qua. Đây được coi là nguồn tế bào gốc “nguyên bản” với khả năng tăng sinh mạnh mẽ và biệt hóa linh hoạt thành nhiều loại mô khác nhau. So với tế bào gốc từ mô trưởng thành, MSC chiết xuất từ dây rốn có ưu thế vượt trội về độ trẻ hóa sinh học và ít bị ảnh hưởng bởi tác động của môi trường hay lão hóa.

Chính vì vậy, việc lưu trữ nguồn tế bào này được xem là một tấm “bảo hiểm sinh học” vô giá mà gia đình dành tặng cho con trẻ để dự phòng các rủi ro sức khỏe trong tương lai. Cùng Mescells tìm hiểu chi tiết hơn về tế bào gốc trung mô từ dây rốn trong bài viết dưới đây.

1. Tế bào gốc trung mô từ dây rốn là gì?

Tế bào gốc trung mô từ dây rốn là tế bào gốc trưởng thành đa năng, được thu thập từ ​​lớp thạch Wharton’s Jelly, mô quanh mạch máu hoặc màng ối của dây rốn. Chúng có khả năng sinh sản cao, ít gây phản ứng miễn dịch và có thể biệt hóa thành nhiều loại tế bào khác nhau để bổ sung, thay thế cho những tế bào bị tổn thương hoặc mất đi trong cơ thể. Cụ thể, chúng có tiềm năng biệt hóa thành các tế bào khác nhau của mô liên kết như nguyên bào sụn, nguyên bào xương, tế bào cơ, mỡ… Điều này giúp chúng trở nên có giá trị trong y học tái tạo và điều hòa miễn dịch.

Tế bào gốc trung mô từ dây rốn được thu thập từ lớp thạch Wharton’s Jelly

2. Ưu điểm của tế bào gốc trung mô dây rốn

So với nguồn thu thập từ các mô trưởng thành, tế bào gốc trung mô từ dây rốn có khả năng tăng sinh mạnh mẽ và có nhiều ưu điểm vượt trội:

Thu thập dễ dàng, an toàn, không cần xâm lấn: Dây rốn được xem như một “chất thải y học”. Việc thu thập tế bào gốc trung mô từ dây rốn sau khi sinh không gây đau hay bất kỳ tác động nào đến mẹ và bé, không gặp phải các rào cản về vấn đề đạo đức y khoa như trường hợp thu nhận tế bào gốc phôi, không cần xâm lấn như thu thập tế bào gốc từ mô mỡ hoặc tủy xương (1).

Khả năng tăng sinh và biệt hóa cao: Là tế bào “trẻ”, MSC dây rốn tăng sinh mạnh mẽ và có khả năng biệt hóa thành nhiều loại tế bào (xương, sụn, cơ, thần kinh) tốt hơn tế bào gốc từ mô trưởng thành (như tủy xương, mô mỡ).

Điều hòa miễn dịch và giảm thải ghép: Sở hữu tính sinh miễn dịch thấp (biểu hiện thấp MHC lớp I, không biểu hiện HLA-DR), giúp tế bào gốc trung mô từ dây rốn giảm tối đa nguy cơ thải ghép, có thể sử dụng cho người thân hoặc người không cùng huyết thống. Chúng ức chế sự tăng sinh của các tế bào miễn dịch, chẳng hạn như tế bào T, tế bào B và tế bào Tfh; gây ra sự phân hóa của đại thực bào từ kiểu hình tiền viêm sang kiểu hình chống viêm; và giảm viêm bằng cách tiết ra interleukin-10 (IL-10) và interleukin-4 (IL-4). Những thay đổi này trong phản ứng miễn dịch tạo điều kiện thuận lợi cho việc sửa chữa mô (2).

Khả năng tăng sinh số lượng lớn: Nhờ công nghệ hiện đại, một mẫu lưu trữ có thể tăng sinh lên gấp hàng trăm triệu đến hàng tỷ lần, đủ để sử dụng cho nhiều lần điều trị, kể cả khi bệnh nhân đã lớn/trưởng thành. Chúng dễ dàng được thu hoạch, tách chiết, nuôi cấy, mở rộng và tinh chế. Tế bào gốc trung mô từ dây rốn vẫn giữ được đặc tính tế bào gốc sau nhiều lần cấy chuyển và mở rộng.

Tiềm năng điều trị rộng rãi: Hỗ trợ điều trị các bệnh tự miễn (lupus ban đỏ, đái tháo đường type 1), bệnh lý tim mạch, thần kinh, giúp chống viêm và phục hồi tổn thương mô.

Luôn sẵn sàng: Dễ dàng lưu trữ đông lạnh trong thời gian dài (tại các ngân hàng mô) và sẵn sàng sử dụng ngay khi cần, khắc phục nhược điểm của việc tìm người hiến.

Tế bào gốc trung mô từ dây rốn được thu thập từ “chất thải y học” một cách dễ dàng, an toàn, không xâm lấn

3. Ứng dụng của tế bào gốc trung mô từ dây rốn trong y học

Do có nhiều ưu điểm vượt trội giúp giảm thiểu rủi ro và chi phí, trong y học, tế bào gốc trung mô từ dây rốn hiện nay được ứng dụng điều trị hơn 80 loại bệnh lý, nổi bật là cơ xương khớp, tự miễn (đái tháo đường type 1, lupus ban đỏ), tim mạch, thần kinh (tự kỷ, Parkinson) và tái tạo mô.

Một số ứng dụng chi tiết của tế bào gốc trung mô từ dây rốn:

Hỗ trợ điều trị ung thư và huyết học: Hỗ trợ chống thải ghép (GvHD) nhằm giúp cơ thể bệnh nhân chấp nhận tủy ghép, giảm tỷ lệ tử vong sau ghép tủy. Đồng thời phục hồi mô sau hóa trị/xạ trị, giúp các mô bị tổn thương do hóa chất nhanh chóng lành lại.

Bệnh cơ xương khớp: Tế bào gốc giúp giảm phản ứng viêm tại ổ khớp, ức chế quá trình hủy sụn và kích thích tế bào sụn tự thân tăng sinh. Các bệnh lý mục tiêu bao gồm: thoái hóa khớp (gối, háng), viêm khớp dạng thấp và hỗ trợ điều trị loãng xương thông qua việc cải thiện mật độ xương.

Bệnh tự miễn và rối loạn miễn dịch: Với đặc tính điều hòa miễn dịch cao, MSC dây rốn hỗ trợ điều trị hiệu quả các bệnh tự miễn như đái tháo đường type 1 (phục hồi tế bào beta tuyến tụy và giảm kháng insulin), bệnh hệ thống như lupus ban đỏ, đa xơ cứng (MS) và chống thải ghép (GvHD).

Bệnh nội khoa (tim mạch, phổi, gan): Ứng dụng trong việc sửa chữa mô cơ tim sau nhồi máu, cải thiện chức năng hô hấp trong bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) và giảm xơ hóa nhu mô gan ở bệnh nhân xơ gan mạn tính.

Bệnh thần kinh và rối loạn phát triển: Hỗ trợ bảo vệ tế bào thần kinh (neuroprotection) và thúc đẩy tạo khớp thần kinh mới, cải thiện chức năng não bộ đối với các bệnh lý như Parkinson, Alzheimer, tự kỷ, bại não.

Thẩm mỹ và trẻ hóa da: kích thích sản sinh Collagen và Elastin, giúp trẻ hóa tầng sâu, cải thiện cấu trúc da, độ đàn hồi và hỗ trợ điều trị các tình trạng lão hóa da nghiêm trọng.

Ứng dụng tế bào gốc trung mô từ dây rốn để điều trị thoát vị đĩa đệm cột sống

4. Tế bào gốc trung mô từ dây rốn được thu thập như thế nào?

Bước 1: Thu thập mẫu tại bệnh viện

Ngay sau khi kẹp cắt dây rốn, bác sĩ sẽ sát khuẩn và cắt một đoạn mô dây rốn khoảng 10-15cm đặt vào bộ dụng cụ chuyên dụng. Quá trình này diễn ra nhanh chóng, hoàn toàn không gây đau đớn hay ảnh hưởng đến sức khỏe của mẹ và bé.

Bước 2: Vận chuyển và tiếp nhận

Mẫu mô được đóng gói trong thùng vận chuyển kiểm soát nhiệt độ nghiêm ngặt và chuyển về phòng Lab trong vòng 24 giờ. Tại đây, chuyên viên sẽ kiểm tra hồ sơ sức khỏe của mẹ và thực hiện các xét nghiệm sàng lọc vi khuẩn, virus để đảm bảo mẫu đạt chuẩn.

Bước 3: Xử lý và chiết tách tế bào

Đoạn dây rốn được làm sạch và bóc tách phần thạch Wharton (Wharton’s Jelly) để lấy nguồn tế bào gốc trung mô dồi dào nhất. Sau đó, kỹ thuật viên sử dụng phương pháp enzyme hoặc cơ học trong môi trường vô trùng để giải phóng các tế bào gốc ra khỏi cấu trúc mô.

Bước 4: Tăng sinh và kiểm định chất lượng

Tế bào sau chiết tách được nuôi cấy trong môi trường đặc biệt để nhân bản số lượng lên hàng triệu đơn vị. Trước khi lưu trữ, mẫu phải vượt qua các bài kiểm tra khắt khe về độ sống, các dấu ấn bề mặt và khả năng biệt hóa theo tiêu chuẩn quốc tế.

Bước 5: Hạ nhiệt và lưu trữ đông sâu

Tế bào được trộn với dung dịch bảo quản và hạ nhiệt độ từ từ bằng máy tự động để tránh làm vỡ màng tế bào. Cuối cùng, mẫu được lưu trữ vĩnh viễn trong bình nitơ lỏng ở nhiệt độ dưới -150°C, giúp bảo tồn nguyên vẹn giá trị sinh học trong nhiều thập kỷ.

Quy trình lưu trữ tế bào gốc trung mô từ dây rốn cần sự phối hợp chặt chẽ giữa bệnh viện (nơi thu thập) và ngân hàng mô (nơi xử lý, lưu trữ)

Tế bào gốc trung mô từ dây rốn mang lại hy vọng mới cho tương lai của y học tái tạo nhờ tiềm năng biệt hóa đáng kể, khả năng tăng sinh mạnh mẽ và tính sinh miễn dịch thấp. Việc sử dụng loại tế bào gốc này không bị hạn chế bởi các vấn đề đạo đức và chúng dễ dàng được sản xuất trên quy mô công nghiệp. Công nghệ lưu trữ nguồn tế bào gốc trung mô từ dây rốn đang ngày càng được quan tâm đầu tư, mở ra nhiều cơ hội nghiên cứu và ứng dụng lâm sàng, đem lại kết quả điều trị khả quan hơn.

NGUỒN THAM KHẢO

• (1): “Phân lập và nuôi cấy tế bào gốc trung mô từ mô dây rốn.” 2018. http://220.231.117.26/TapChi_YDHQS//Data/TapTinBaiVietPDF/TC%20SO%206-2018%20phan%20I%20sam_03.pdf.
• (2): Qixin Xie. 2020. “What is the impact of human umbilical cord mesenchymal stem cell transplantation on clinical treatment.” PubMed Central. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7705855/#Sec1.

HỆ THỐNG Y TẾ CHUYÊN SÂU Y HỌC TÁI TẠO VÀ TRỊ LIỆU TẾ BÀO MESCELLS | MSC

• Hotline: 0866 022 097
• Địa chỉ: TT21, số 204 Nguyễn Tuân, phường Thanh Xuân, Hà Nội, Việt Nam.
• Fanpage: Viện Nghiên Cứu Ứng Dụng Công Nghệ Tế Bào Mescells