Tiềm năng điều trị thoái hóa cột sống bằng tế bào gốc

Thoái hóa cột sống là quá trình lão hóa – tổn thương tiến triển của đĩa đệm, sụn khớp và cấu trúc xương quanh cột sống, dẫn đến đau mạn tính, hạn chế vận động và suy giảm chất lượng sống. Trong đó, điều trị thoái hóa cột sống bằng tế bào gốc đang được nghiên cứu như một hướng tiếp cận mới nhằm tác động vào cơ chế bệnh sinh thay vì chỉ kiểm soát triệu chứng.

Trong bài viết này, Mescells sẽ phân tích cơ chế chữa lành, kết quả nghiên cứu và ứng dụng tế bào gốc trong điều trị thoái hóa cột sống, giúp bạn đọc có cái nhìn tổng quát.

1. Tổng quan về bệnh thoái hóa cột sống

Thoái hóa cột sống là một bệnh lý mạn tính thuộc nhóm cơ xương khớp, xảy ra khi các cấu trúc của cột sống như đĩa đệm, sụn khớp, dây chằng và thân đốt sống bị bào mòn và suy yếu theo thời gian. Quá trình này làm giảm khả năng đàn hồi và chịu lực của cột sống, đồng thời gây ra các biến đổi như mất nước đĩa đệm, hình thành gai xương và biến dạng cấu trúc. Bệnh tiến triển chậm nhưng kéo dài, thường gặp ở cột sống cổ và thắt lưng, ảnh hưởng trực tiếp đến chức năng vận động của cơ thể.

Nguyên nhân chính của thoái hóa cột sống là quá trình lão hóa tự nhiên, khi tuổi càng cao thì các mô sụn và đĩa đệm càng suy giảm chất lượng. Bên cạnh đó, nhiều yếu tố khác cũng thúc đẩy bệnh tiến triển nhanh hơn như lao động nặng, chấn thương cột sống, sai tư thế trong sinh hoạt và làm việc (ngồi lâu, cúi nhiều), thừa cân, ít vận động hoặc chế độ dinh dưỡng thiếu hụt các chất cần thiết cho xương khớp. Ngoài ra, yếu tố di truyền và tiền sử bệnh lý cũng có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh.

Thoái hóa cột sống là bệnh lý mạn tính, dẫn tới đau nhức, khó chịu và gây nhiều hạn chế trong sinh hoạt, lao động

Triệu chứng điển hình của thoái hóa cột sống là đau âm ỉ hoặc đau tăng khi vận động, giảm khi nghỉ ngơi, kèm theo cứng khớp buổi sáng và hạn chế biên độ vận động. Ở giai đoạn nặng, người bệnh có thể xuất hiện đau lan theo rễ thần kinh (đau cổ lan tay, đau lưng lan chân), tê bì hoặc yếu cơ do chèn ép thần kinh.

Những biểu hiện này không chỉ gây khó khăn trong sinh hoạt hằng ngày như cúi, xoay, mang vác mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng lao động, làm giảm năng suất công việc và chất lượng cuộc sống, thậm chí có thể dẫn đến biến dạng cột sống hoặc mất chức năng vận động nếu không được điều trị kịp thời.

2. Phương pháp điều trị thoái hóa cột sống

Việc điều trị thoái hóa cột sống thường tập trung vào giảm triệu chứng, cải thiện chức năng và làm chậm tiến trình bệnh. Một số phương pháp điều trị hiện nay gồm:

2.1. Dùng thuốc

Đây là phương pháp phổ biến nhằm kiểm soát triệu chứng, đặc biệt trong giai đoạn sớm hoặc trung bình. Các nhóm thuốc thường dùng gồm giảm đau (paracetamol), kháng viêm không steroid (NSAIDs), giãn cơ và một số thuốc hỗ trợ nuôi dưỡng sụn. Phương pháp này giúp giảm đau nhanh, cải thiện khả năng vận động trong ngắn hạn. Tuy nhiên, thuốc không tác động vào nguyên nhân gốc rễ của thoái hóa và có thể gây tác dụng phụ nếu sử dụng kéo dài.

2.2. Vật lý trị liệu – phục hồi chức năng

Đây là nền tảng quan trọng trong điều trị thoái hóa cột sống, đặc biệt với các trường hợp mạn tính. Các kỹ thuật như điện xung, siêu âm trị liệu, kéo giãn cột sống và bài tập vận động giúp giảm đau, tăng cường sức mạnh cơ và cải thiện độ linh hoạt. Hiệu quả của phương pháp này mang tính bền vững nếu người bệnh tuân thủ đúng liệu trình. Tuy nhiên, cần thời gian và sự kiên trì để đạt kết quả rõ rệt.

Vật lý trị liệu là một trong các phương pháp điều trị thoái hóa cột sống  

2.3. Thay đổi lối sống và dinh dưỡng

Điều chỉnh tư thế, hạn chế bê vác vật nặng, giảm cân, tăng cường vận động hợp lý là những yếu tố hỗ trợ quan trọng trong kiểm soát bệnh. Các bài tập như yoga, bơi lội giúp giảm áp lực lên cột sống và hạn chế tiến triển của thoái hóa. Ngoài ra, việc bổ sung canxi, omega-3, collagen, vitamin D3, K2 và các loại rau xanh, trái cây giàu vitamin cũng giúp giảm viêm, tăng cường mật độ xương và tái tạo sụn khớp. Tuy nhiên, hiệu quả của các phương pháp này phụ thuộc nhiều vào ý thức duy trì đều đặn của người bệnh.

2.4. Tiêm tại chỗ

Các phương pháp tiêm tại chỗ được áp dụng khi điều trị nội khoa không còn đáp ứng tốt. Tiêm corticosteroid giúp giảm viêm nhanh chóng, hyaluronic acid bổ sung chất nhờn giúp cải thiện môi trường khớp và huyết tương giàu tiểu cầu (PRP) hỗ trợ tái tạo mô và chữa lành tổn thương. Hiệu quả thường rõ rệt trong việc giảm đau trung hạn, đặc biệt với tổn thương khu trú. Tuy nhiên, cần thực hiện tại cơ sở chuyên khoa để đảm bảo an toàn.

Tiêm huyết tương giàu tiểu cầu (PRP) điều trị thoái hóa cột sống

2.5. Phẫu thuật cột sống

Phẫu thuật được chỉ định khi có biến chứng nặng như thoát vị đĩa đệm chèn ép thần kinh, hẹp ống sống hoặc mất vững cột sống. Các kỹ thuật bao gồm giải ép thần kinh, cố định cột sống hoặc thay đĩa đệm nhân tạo. Phương pháp này có thể giải quyết triệt để nguyên nhân cơ học gây chèn ép. Tuy nhiên, đây là can thiệp xâm lấn, tiềm ẩn rủi ro và cần thời gian hồi phục dài.

3. Tiềm năng điều trị thoái hóa cột sống bằng tế bào gốc

Điều trị thoái hóa cột sống bằng tế bào gốc đang là liệu pháp y học tái tạo được kỳ vọng cao. Khác với các phương pháp giảm đau tạm thời, tế bào gốc tự thân (lấy từ mỡ hoặc tủy xương) có khả năng:

Tái tạo mô tổn thương: Thông qua quá trình tăng sinh và biệt hóa, tế bào gốc trung mô (MSC) có thể bổ sung một lượng tế bào vào vùng bị tổn thương và thúc đẩy hình thành tế bào mới, do đó cải thiện cấu trúc và chức năng của mô đĩa đệm cột sống, sụn khớp đã bị thoái hóa. MSC cũng có thể biệt hóa thành tế bào sụn, giúp sửa chữa tổn thương mô sụn, cải thiện sự ổn định và tính linh hoạt của đĩa đệm cột sống, đồng thời tăng cường các đặc tính cơ học của nó (1).

Điều hòa miễn dịch và giảm viêm: Tế bào gốc tiết ra các yếu tố tăng trưởng, ức chế các cytokine gây viêm, giúp giảm đau nhanh chóng và ngăn ngừa viêm mạn tính.

An toàn và tính tương thích cao: Sử dụng tế bào gốc tự thân (lấy từ chính bệnh nhân) giúp loại bỏ rủi ro đào thải hoặc phản ứng dị ứng. Những tế bào này, được thu hoạch trực tiếp từ tủy xương, mô mỡ hoặc máu, có khả năng phân chia tế bào cũng như biệt hóa đa năng thành nhiều dòng tế bào khác nhau.

Hiệu quả lâu dài và ít xâm lấn: Phương pháp này có khả năng thay thế phẫu thuật với ưu điểm không gây đau, thời gian hồi phục nhanh và hiệu quả có thể duy trì trong nhiều năm.

Ngăn chặn tiến triển bệnh: Không chỉ điều trị triệu chứng, liệu pháp tế bào gốc giúp bảo vệ và ngăn chặn tổn thương lan rộng ra các khu vực khớp/đĩa đệm khỏe mạnh xung quanh.

Điều trị thoái hóa cột sống bằng tế bào gốc được kỳ vọng nhờ những đặc tính và vai trò của chúng 

4. Các nghiên cứu khoa học về tế điều trị thoái hóa cột sống bằng tế bào gốc

Yoshikawa và cộng sự đã thực hiện một nghiên cứu với hai bệnh nhân được điều trị bằng tế bào gốc trung mô từ tủy xương (BM-MSC) tự thân. Kết quả cho thấy các bệnh nhân đã giảm đau và tăng tín hiệu T2 trên MRI, thể hiện dấu hiệu tái tạo đĩa đệm (2).

Trong một nghiên cứu của Orozco và cộng sự, 10 đối tượng nghiên cứu đã được cấy ghép tế bào gốc trung mô (MSC) tự thân vào đĩa đệm. Mặc dù hình ảnh MRI không cho thấy những thay đổi đáng kể về chiều cao đĩa đệm, nhưng đã có sự cải thiện về độ ẩm của đĩa đệm và giảm 85% cơn đau trong 3 tháng đầu tiên, khẳng định sự cải thiện tổng thể về chất lượng cuộc sống (3).

Một nghiên cứu khác của Elabd và cộng sự đã sử dụng BM-MSC (15,1–51,6 triệu tế bào) được nuôi cấy trong môi trường vi mô thiếu oxy và cấy ghép chúng vào đĩa đệm liên đốt sống của 5 bệnh nhân. Dữ liệu thu thập được cho thấy không có tác dụng phụ nào liên quan đến việc truyền MSC xảy ra tại thời điểm tiêm hoặc trong vòng 6 năm sau khi tiêm, chứng minh tính an toàn lâu dài. Điều đáng chú ý là bốn trong năm bệnh nhân cho thấy sự cải thiện (giảm) kích thước thoát vị. Ngoài ra, tất cả bệnh nhân đều duy trì hoặc chỉ xấu đi nhẹ về chiều cao đĩa đệm sau thời gian theo dõi dài hạn. Quan trọng hơn, dựa trên bảng câu hỏi về chất lượng cuộc sống, đa số bệnh nhân báo cáo sự cải thiện tổng thể, cũng như cải thiện về sức mạnh và khả năng vận động (4).

Pettine và cộng sự đã thực hiện nghiên cứu trên 26 bệnh nhân (tuổi trung bình 40; từ 18–61) bằng cách tiêm dịch chiết tủy xương tự thân (BMC) vào đĩa đệm (13 bệnh nhân tiêm một đốt sống, 13 bệnh nhân tiêm hai đốt sống). Kết quả theo dõi 1 năm cho thấy có sự giảm đau 33,7% ở bệnh nhân trên 40 tuổi, giảm đau 69,5% ở các bệnh nhân khác. Centeno và cộng sự cũng báo cáo những cải thiện về cơn đau và giảm độ lồi trên MRI trong một nghiên cứu trên 33 bệnh nhân.

Kết quả trung bình 60% bệnh nhân giảm đau sau ba năm điều trị, 85% có sự giảm kích thước thoát vị đĩa đệm trên phim MRI kiểm tra. Ngoài ra, một nghiên cứu của Amirdelfan và cộng sự được thiết kế theo dạng thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng, với 100 người tham gia. Kết quả cho thấy liệu pháp tế bào gốc trung mô (MSC) giúp giảm đau rõ rệt và cải thiện chức năng vận động tổng thể (5).

Nhiều nghiên cứu đã chứng minh hiệu quả ứng dụng tế bào gốc trong điều trị thoái hóa cột sống 

5. Bối cảnh tế bào gốc tại Việt Nam

Trong những năm gần đây, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách quan trọng nhằm thúc đẩy phát triển khoa học – công nghệ và nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe nhân dân. Trong đó, Nghị quyết số 57-NQ/TW 71-NQ/TW, 72-NQ/TW giai đoạn 2024-2025 xác định khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số quốc gia và nâng cao chất lượng y tế là những độc lực và mục tiêu hàng đầu của đất nước.

Đặc biệt, ngày 12/6/2025, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1131/QĐ-TTg phê duyệt Danh mục công nghệ chiến lược quốc gia, trong đó liệu pháp tế bào – bao gồm tế bào gốc và tế bào miễn dịch – được xác định là một trong 11 nhóm công nghệ mũi nhọn. Đây là cơ sở quan trọng thúc đẩy các đơn vị y tế đầu tư bài bản, tiếp nhận và từng bước làm chủ công nghệ tế bào tiên tiến

Và gần đây, ngày 6/10/2025, tại Viện Pasteur TP. Hồ Chí Minh, Cục Khoa học Công nghệ và Đào tạo (Bộ Y tế) tổ chức hội thảo “Xây dựng Tiêu chuẩn Quốc gia đối với tế bào và sản phẩm từ tế bào sử dụng trong nghiên cứu”. Đây là tín hiệu tích cực trong bối cảnh phát triển và ứng dụng tế bào gốc trong điều trị bệnh lý, bao gồm điều trị thoái hóa cột sống bằng tế bào gốc.

Hệ thống Y tế chuyên sâu Y học tái tạo & Trị liệu tế bào Mescells hoạt động trong lĩnh vực nghiên cứu, đào tạo, sản xuất và ứng dụng các giải pháp tế bào cho bệnh lý cơ xương khớp và nội khoa. Đơn vị tiếp nhận công nghệ từ Nhật Bản, đồng thời đầu tư hệ thống phòng LAB đạt chuẩn GMP-WHO, đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn nghiêm ngặt trong xử lý và nuôi cấy tế bào.

Tháng 1/2026, Mescells ký kết hợp tác với Mt Fuji GX Holdings nhằm tiếp nhận công nghệ sản xuất tế bào gốc và tế bào miễn dịch, hướng tới làm chủ quy trình theo tiêu chuẩn quốc tế, đồng thời thúc đẩy nghiên cứu lâm sàng để đánh giá hiệu quả và tính an toàn. Đến tháng 3/2026, đơn vị tiếp tục hợp tác toàn diện với Bệnh viện Đại học Y Dược (cơ sở Linh Đàm) trong nghiên cứu, đào tạo và ứng dụng tế bào gốc trung mô, góp phần triển khai mô hình hợp tác công – tư và đưa công nghệ vào thực tiễn điều trị.

Đại diện Mescells phát biểu tại buổi ký kết hợp tác chuyển giao công nghệ sản xuất tế bào gốc và tế bào miễn dịch với tập đoàn Mt Fuji GX Holdings (Nhật Bản)

Với nền tảng công nghệ, trang thiết bị và đội ngũ chuyên môn, Mescells định hướng tiếp tục phối hợp với Bộ Y tế và các đơn vị liên quan nhằm hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, sẵn sàng triển khai các công nghệ mới, hướng tới phát triển y học tái tạo tại Việt Nam theo chuẩn quốc tế.

Ở thời điểm hiện tại, điều trị thoái hóa cột sống bằng tế bào gốc đã không còn dừng lại ở giai đoạn lý thuyết. Hàng loạt nghiên cứu lâm sàng trên thế giới đã ghi nhận những kết quả tích cực về khả năng giảm đau, cải thiện chức năng vận động và tái tạo mô đĩa đệm, đặc biệt với tế bào gốc trung mô (MSC) tự thân.

Quan trọng hơn, liệu pháp này được chứng minh có tính an toàn cao, ít xâm lấn và không gây phản ứng đào thải, mở ra một lựa chọn điều trị thực sự khả thi cho những bệnh nhân không đáp ứng tốt với các phương pháp thông thường hoặc muốn tránh phẫu thuật. Các nhà khoa học kỳ vọng rằng trong tương lai, bệnh nhân thoái hóa cột sống có thể được điều trị bằng tế bào gốc được thiết kế riêng dựa trên cấu trúc gen của chính họ, giúp tối ưu hóa khả năng tái tạo và loại bỏ hoàn toàn nguy cơ biến chứng.

NGUỒN THAM KHẢO

• (1): Yan Zhao. 2024. “A new strategy for intervertebral disc regeneration: The synergistic potential of mesenchymal stem cells and their extracellular vesicles with hydrogel scaffolds.” ScienceDirect. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0753332224001197#sec0025.
• (2): Takafumi Yoshikawa. 2010. “Disc regeneration therapy using marrow mesenchymal cell transplantation: a report of two case studies.” PubMed. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20421856/.
• (3): Orozco. 2011. “Intervertebral Disc Repair by Autologous Mesenchymal Bone Marrow Cells: A Pilot Study.” https://journals.lww.com/transplantjournal/abstract/2011/10150/intervertebral_disc_repair_by_autologous.20.aspx.
• (4): Christian Elabd. 2016. “Intra-discal injection of autologous, hypoxic cultured bone marrow-derived mesenchymal stem cells in five patients with chronic lower back pain: a long-term safety and feasibility study.” PubMed. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5009698/.
• (5): Velnar, Tomaz. n.d. “Stem cell therapy for degenerative disc disease: Bridging the gap between preclinical promise and clinical potential.” PMC. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10950333/#sec4.

HỆ THỐNG Y TẾ CHUYÊN SÂU Y HỌC TÁI TẠO VÀ TRỊ LIỆU TẾ BÀO MESCELLS | MSC

• Hotline: 0866 022 097
• Địa chỉ: TT21, số 204 Nguyễn Tuân, phường Thanh Xuân, Hà Nội, Việt Nam.
• Fanpage: Viện Nghiên Cứu Ứng Dụng Công Nghệ Tế Bào Mescells