Viêm gân gót chân Achilles: Dấu hiệu, nguyên nhân, điều trị và cách phòng ngừa

Viêm gân gót chân Achilles là tình trạng đau và tổn thương ở gân Achilles – dải gân lớn nối cơ bắp chân với xương gót. Bệnh thường gặp ở người chạy bộ, chơi thể thao hoặc vận động lặp lại ở vùng cổ chân, nhưng cũng có thể xuất hiện ở người ít vận động.

Nếu không được kiểm soát phù hợp, tình trạng này có thể kéo dài và ảnh hưởng đến khả năng đi lại, vận động. Hãy cùng Mescells tìm hiểu cách nhận biết và điều trị viêm gân gót chân trong bài viết dưới đây.

1.  Viêm gân gót chân Achilles là bệnh gì?

Viêm gân gót chân Achilles là tình trạng đau và rối loạn chức năng của gân Achilles, thường gây đau, cứng và giảm khả năng chịu lực của gân. Tổn thương có thể xuất hiện ở phần giữa gân hoặc vị trí gân bám vào xương gót.

Gân Achilles nằm ở phía sau cẳng chân, nối các cơ vùng bắp chân với xương gót, có vai trò truyền lực từ cơ bắp chân xuống xương gót, giúp thực hiện các động tác như đi bộ, chạy và nhảy.

Tùy giai đoạn và mức độ tổn thương, bệnh lý này không chỉ liên quan đến phản ứng viêm mà còn có thể đi kèm những thay đổi về cấu trúc và khả năng chịu tải của gân. Vì vậy, thuật ngữ “bệnh gân Achilles” thường được dùng chính xác hơn “viêm gân gót” trong nhiều trường hợp, đặc biệt khi bệnh kéo dài.

Vị trí gân Achilles và các vùng thường bị bệnh lý gân Achilles 

2.  Dấu hiệu viêm gân gót chân Achilles

Triệu chứng thường xuất hiện từ từ và rõ hơn khi gân phải chịu tải nhiều. Một số dấu hiệu thường gặp gồm:

• Đau phía sau gót chân hoặc dọc theo gân Achilles.
• Đau tăng khi chạy, nhảy hoặc leo cầu thang.
• Cứng và đau gót chân vào buổi sáng hoặc sau khi nghỉ lâu.
• Gân Achilles đau khi chạm hoặc ấn vào.
• Có thể xuất hiện sưng hoặc dày gân.
• Đau hoặc yếu khi nhón gót, nhất là khi nhón nhiều lần liên tiếp hoặc nhón bằng một chân.

Mức độ triệu chứng có thể khác nhau tùy từng người. Đặc biệt, đau đột ngột, dữ dội kèm tiếng “bốp” ở phía sau gót chân, yếu chân hoặc không thể nhón gót, sưng, bầm tím có thể là dấu hiệu đứt gân Achilles. Người bệnh cần được kiểm tra sớm kể cả khi vẫn cử động được bàn chân.

Một số dấu hiệu thường gặp của viêm gân gót chân Achilles 

3. Nguyên nhân gây viêm gân gót chân Achilles

Viêm gân gót chân Achilles thường xảy ra khi gân Achilles phải chịu tải quá mức hoặc lặp đi lặp lại trong thời gian dài, khiến gân bị kích ứng và tổn thương. Bên cạnh hoạt động thể lực, một số yếu tố cá nhân và bệnh lý nền cũng có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh.

3.1. Nguyên nhân thường gặp

• Tăng cường độ vận động đột ngột: Tăng quãng đường chạy, tốc độ hoặc thời gian tập luyện quá nhanh khiến gân không kịp thích nghi.
• Vận động lặp đi lặp lại: Chạy bộ, nhảy, chơi bóng hoặc các hoạt động thường xuyên phải kiễng chân làm tăng áp lực lên gân Achilles.
• Khởi động chưa đầy đủ: Cơ bắp và gân chưa được khởi động kỹ trước khi vận động cường độ cao.
• Giày dép không phù hợp: Giày thiếu nâng đỡ hoặc không phù hợp với hình dạng bàn chân có thể làm thay đổi cách phân bố lực khi di chuyển.

3.2. Các yếu tố nguy cơ khác

• Tuổi tác: Nguy cơ mắc bệnh có thể tăng theo tuổi do gân dần thay đổi về cấu trúc và khả năng chịu tải, đặc biệt khi kết hợp với vận động quá mức.
• Bệnh lý nền: Đái tháo đường, thừa cân, béo phì và rối loạn lipid máu có thể liên quan đến những thay đổi trong chuyển hóa, làm ảnh hưởng đến chất lượng và khả năng phục hồi của gân.
• Bệnh viêm khớp: Một số bệnh viêm khớp như viêm cột sống dính khớp và viêm khớp vảy nến có thể gây viêm tại vị trí gân bám vào xương, bao gồm vùng gân Achilles bám vào xương gót.
• Bàn chân bẹt hoặc lệch trục chi dưới: Những bất thường về cấu trúc bàn chân và trục chi có thể làm thay đổi cơ chế chịu lực khi đứng, đi bộ hoặc chạy, từ đó làm tăng tải lên gân Achilles ở một số người.

Ngoài ra, một số loại thuốc, đặc biệt là kháng sinh nhóm fluoroquinolone và corticosteroid trong một số trường hợp sử dụng, có thể liên quan đến tổn thương gân. Người đang dùng thuốc nên trao đổi với bác sĩ nếu xuất hiện đau hoặc sưng vùng gân gót; không tự ý ngừng thuốc được kê đơn. 

Các yếu tố làm tăng nguy cơ viêm gân gót chân Achilles

4. Chẩn đoán viêm gân gót chân Achilles

Khi có dấu hiệu đau phía sau gót chân, bác sĩ sẽ dựa vào triệu chứng, tiền sử vận động và khám thực thể để đánh giá tình trạng gân Achilles. Vị trí đau, mức độ đau và khả năng vận động cổ chân là những yếu tố quan trọng trong quá trình chẩn đoán.

Trong trường hợp cần đánh giá rõ hơn cấu trúc gân, bác sĩ có thể chỉ định siêu âm hoặc MRI để quan sát cấu trúc gân và mức độ tổn thương. X-quang có thể được dùng để tìm gai xương hoặc vôi hóa ở vị trí bám của gân, đồng thời loại trừ những nguyên nhân khác gây đau vùng gót chân.

Hình ảnh chụp MRI trong đánh giá tổn thương gân Achilles

5. Điều trị viêm gân gót chân Achilles như thế nào?

Điều trị viêm gân gót chân chủ yếu nhằm giảm đau, kiểm soát tải lên gân và từng bước phục hồi khả năng vận động.

• Giảm tải và điều chỉnh hoạt động: Người bệnh nên tạm thời giảm các hoạt động gây đau như chạy, nhảy hoặc leo cầu thang nhiều. Khi triệu chứng cải thiện, mức độ vận động có thể được tăng dần.
• Tập phục hồi chức năng: Đây là nền tảng của điều trị. Các bài tập tăng sức mạnh cơ bắp chân và khả năng chịu tải của gân đóng vai trò quan trọng. Chương trình tập nên được lựa chọn dựa trên mức độ tổn thương và khả năng vận động của từng người.
• Các biện pháp hỗ trợ: Một số trường hợp có thể được bác sĩ hoặc chuyên viên phục hồi chức năng hướng dẫn sử dụng miếng lót nâng gót, nẹp hoặc các phương pháp vật lý trị liệu như sóng xung kích để hỗ trợ giảm đau trong lúc tập phục hồi.
• Dùng thuốc: Thuốc giảm đau, kháng viêm không steroid (NSAIDs) theo chỉ định của bác sĩ. Lưu ý không lạm dụng thuốc để tránh tác dụng phụ lên dạ dày, tiêu hóa, thận…
• Tiêm: Corticosteroid, huyết tương giàu tiểu cầu (PRP), nước muối thể tích lớn, acid hyaluronic… được áp dụng cho các tình trạng tổn thương gân phù hợp theo chỉ định của bác sĩ.
• Phẫu thuật: Phẫu thuật thường không phải là lựa chọn đầu tiên, có thể được cân nhắc khi triệu chứng kéo dài dù đã điều trị bảo tồn phù hợp hoặc khi gân bị rách nặng hay đứt. Phương pháp cụ thể phụ thuộc vào vị trí, mức độ tổn thương và nhu cầu vận động của người bệnh.

Bài tập phục hồi chức năng trong điều trị bệnh lý gân Achilles 

6.  Viêm gân Achilles bao lâu thì khỏi?

Thời gian hồi phục viêm gân gót chân Achilles phụ thuộc vào mức độ tổn thương, thời gian mắc bệnh và phương pháp điều trị. Các mốc dưới đây mang tính tham khảo, không phải thời gian hồi phục cố định cho mọi người.

• Trường hợp nhẹ, mới khởi phát: Triệu chứng có thể bắt đầu cải thiện sau vài tuần nếu giảm tải cho gân, điều chỉnh hoạt động và tập phục hồi phù hợp. Tuy nhiên, giảm đau không đồng nghĩa với gân đã phục hồi hoàn toàn.
• Trường hợp viêm gân kéo dài hoặc tái phát: Quá trình phục hồi thường cần ít nhất 3 tháng tập luyện phục hồi chức năng có kiểm soát; một số trường hợp cần từ 3-6 tháng hoặc lâu hơn mới có thể trở lại vận động cường độ cao.
• Trường hợp cần vật lý trị liệu hoặc điều trị bổ sung: Bài tập tăng sức mạnh cơ bắp chân và điều chỉnh tải vận động thường được thực hiện trong ít nhất 12 tuần. Nếu sau khoảng 3 tháng điều trị tích cực mà triệu chứng không cải thiện, người bệnh nên tái khám để đánh giá và cân nhắc phương pháp điều trị khác.
• Trường hợp rách hoặc đứt gân Achilles: Đây là tổn thương nặng hơn viêm gân thông thường. Nếu đứt gân, người bệnh thường cần cố định bằng nẹp hoặc giày chỉnh hình chuyên dụng trong khoảng 8-10 tuần theo phác đồ; thời gian phục hồi chức năng và trở lại thể thao có thể kéo dài 4-12 tháng, đôi khi lâu hơn.

Để phục hồi tốt, người bệnh cần tăng dần mức vận động theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc chuyên viên vật lý trị liệu, tránh chạy nhảy trở lại quá sớm. 

Quá trình phục hồi gân Achilles theo từng giai đoạn 

7.  Khi nào cần đi khám viêm gân Achilles?

Người bệnh cần được đánh giá y tế khẩn cấp nếu xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ rách hoặc đứt gân Achilles, đặc biệt là: 

• Đau đột ngột, dữ dội ở phía sau cổ chân hoặc vùng gót chân: Cơn đau xuất hiện bất ngờ khi chạy, bật nhảy, đổi hướng hoặc vận động mạnh.
• Nghe thấy tiếng “bốp” hoặc cảm giác như bị ai đá vào phía sau chân: Đây là dấu hiệu thường được mô tả khi gân Achilles bị đứt.
• Không thể nhón gót hoặc đẩy bàn chân xuống đất để bước đi: Người bệnh có thể khó đi lại bình thường do gân không còn thực hiện tốt chức năng truyền lực từ cơ bắp chân xuống bàn chân.

Những dấu hiệu trên có thể cảnh báo rách hoặc đứt gân Achilles. Người bệnh cần đến cơ sở y tế có chuyên khoa chấn thương chỉnh hình hoặc cấp cứu ngay để được thăm khám và xác định mức độ tổn thương. Trong thời gian chờ khám, nên hạn chế chịu lực lên chân bị thương, không cố nhón gót hoặc tiếp tục vận động.

Dấu hiệu cảnh báo rách hoặc đứt gân Achilles 

8. Cách phòng ngừa viêm gân gót chân Achilles

Để giảm nguy cơ viêm gân gót chân, nên duy trì thói quen vận động hợp lý và tăng tải từ từ. Một số biện pháp có thể áp dụng gồm:

• Khởi động kỹ trước khi tập luyện.
• Tăng dần thời gian, quãng đường và cường độ vận động; tránh tăng đột ngột.
• Duy trì sức mạnh cơ bắp chân và cổ chân.
• Sử dụng giày phù hợp với hình thức vận động và đặc điểm bàn chân.
• Dành thời gian nghỉ ngơi giữa các buổi tập.
• Không cố vận động khi đau gót chân tăng rõ.
• Kiểm soát cân nặng và bệnh lý nền.

Những thói quen này giúp gân có thời gian thích nghi với mức tải và hạn chế nguy cơ tổn thương do quá tải.

Các biện pháp phòng ngừa viêm gân gót chân 

Viêm gân gót chân là tình trạng thường gặp khi gân phải chịu tải quá mức, gây đau và ảnh hưởng đến khả năng vận động. Chủ động điều chỉnh cường độ vận động, chăm sóc đúng cách và tập phục hồi có thể giúp cải thiện triệu chứng và hạn chế tái phát. Khi cơn đau kéo dài hoặc xuất hiện dấu hiệu bất thường, người bệnh nên đi khám để được đánh giá và xử trí kịp thời.

HỆ THỐNG Y TẾ CHUYÊN SÂU Y HỌC TÁI TẠO VÀ TRỊ LIỆU TẾ BÀO MESCELLS | MSC

• Hotline: 0866 022 097
• Địa chỉ: TT21, số 204 Nguyễn Tuân, phường Thanh Xuân, Hà Nội, Việt Nam.
• Fanpage: Viện Nghiên Cứu Ứng Dụng Công Nghệ Tế Bào Mescells

NGUỒN THAM KHẢO:

• Matthews W, Ellis R, Furness J, Hing WA. The clinical diagnosis of Achilles tendinopathy: a scoping review. PeerJ. 2021;9:e12166. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34692248/ 
• Murphy M, Travers M, Gibson W, et al. Exercise, orthoses and splinting for treating Achilles tendinopathy: a systematic review with meta-analysis. British Journal of Sports Medicine. 2018;52(24):1564-1574. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30170996/ 
• von Rickenbach KJ, Borgstrom H, Tenforde A, Borg-Stein J, McInnis KC. Achilles Tendinopathy: Evaluation, Rehabilitation, and Prevention. Current Sports Medicine Reports. 2021;20(6):327-334.  https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34099611/