Viêm bao gân là gì? Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

Viêm bao gân là tình trạng viêm xảy ra ở bao gân – lớp mô bao quanh và giúp gân trượt dễ dàng khi cơ thể vận động. Khi bị viêm gân, người bệnh có thể cảm thấy đau, sưng, cứng hoặc khó cử động tại vùng tổn thương. Tình trạng này thường liên quan đến vận động lặp lại, chấn thương hoặc một số bệnh lý viêm. Hãy cùng Mescells tìm hiểu nguyên nhân, triệu chứng, cách chẩn đoán, điều trị và phòng ngừa bệnh viêm bao gân qua bài viết dưới đây.

1. Viêm bao gân là gì?

Viêm bao gân là tình trạng lớp màng bao bọc này bị viêm, sưng tấy và dày lên, khiến không gian để gân di chuyển bị thu hẹp. Khi đó, gân trượt kém trơn tru, ma sát tăng lên, dẫn đến đau, sưng và hạn chế vận động. Khi bao gân bị viêm, sự ma sát có thể tăng lên, dẫn đến đau, sưng và hạn chế vận động. Bệnh có thể xuất hiện ở nhiều vị trí khác nhau trên cơ thể, đặc biệt là bàn tay, cổ tay và bàn chân.

Gân là dải mô sợi chắc chắn nối liền cơ và xương. Ở một số vị trí như bàn tay, cổ tay và bàn chân, gân chạy trong một lớp màng mỏng chứa dịch gọi là bao hoạt dịch gân, giúp gân trượt trơn tru khi chúng ta cử động.

Minh họa viêm bao gân: bao hoạt dịch và gân bị viêm, sưng khiến gân khó trượt bình thường trong bao gân. 

2. Viêm bao gân thường xảy ra ở vị trí nào?

Do tính chất vận động, bệnh viêm bao gân thường xuất hiện tại các vị trí gân phải làm việc liên tục hoặc chịu áp lực lớn. Một số vị trí thường gặp gồm:

• Ngón tay: có thể gây đau, cứng hoặc khó duỗi ngón, điển hình là tình trạng viêm bao gân gấp các ngón tay dẫn đến ngón tay lò xo, khiến ngón tay bị dính, giật cục hoặc khó duỗi thẳng.
• Cổ tay: thường gặp ở vùng phía ngón cái, điển hình là viêm bao gân De Quervain.
• Bàn tay: có thể ảnh hưởng đến khả năng cầm, nắm.
• Bàn chân và mắt cá chân: gây đau khi đi lại hoặc vận động.
• Một số vị trí khác: tùy theo gân bị tổn thương và nguyên nhân gây bệnh.

Vì vậy, vị trí đau và kiểu hạn chế vận động có thể cung cấp thông tin quan trọng cho quá trình chẩn đoán. 

Các vị trí thường gặp của viêm bao gân, đặc biệt ở bàn tay, ngón tay, cổ tay và bàn chân 

3. Nguyên nhân gây viêm bao gân

Viêm bao gân xảy ra khi lớp bao hoạt dịch bao quanh gân bị kích thích hoặc tổn thương, dẫn đến tình trạng viêm và đau. Có nhiều nguyên nhân khác nhau gây viêm bao gân, trong đó phổ biến nhất là các hoạt động làm gân phải vận động lặp đi lặp lại trong thời gian dài.

Một số nguyên nhân thường gặp:

• Vận động quá mức hoặc lặp lại nhiều lần: Thường gặp người làm việc văn phòng, sử dụng máy tính nhiều, lao động tay chân, chơi thể thao hoặc thực hiện các thao tác cầm nắm liên tục.
• Chấn thương: Va đập, căng cơ hoặc bầm tím vùng gân có thể làm gân bị viêm.
• Tuổi tác: Khi tuổi tăng, gân và các mô xung quanh có thể làm giảm độ đàn hồi, làm tăng nguy cơ viêm bao gân.
• Bệnh lý viêm khớp: Một số bệnh như viêm khớp dạng thấp, bệnh gút hoặc các bệnh lý tự miễn có thể ảnh hưởng đến gân và bao gân.
• Nhiễm trùng: Vi khuẩn xâm nhập qua vết cắt, vết đâm hoặc vết thương ở tay, chân có thể gây viêm bao gân nhiễm trùng.
• Bệnh lý nền: Đái tháo đường, béo phì hoặc rối loạn chuyển hóa có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh.

Nhìn chung, việc nhận biết sớm các yếu tố nguy cơ và điều chỉnh thói quen sinh hoạt, việc làm có thể giúp giảm khả năng xuất hiện viêm bao gân và hạn chế tình trạng tái phát.

Các yếu tố có thể liên quan đến viêm bao gân gồm vận động lặp lại, chấn thương, bệnh lý viêm và nhiễm trùng. 

4. Triệu chứng viêm bao gân

Triệu chứng viêm bao gân có thể khác nhau tùy vào vị trí gân bị ảnh hưởng và nguyên nhân gây bệnh. Các dấu hiệu thường xuất hiện ở vùng bao gân bị viêm và có xu hướng rõ hơn khi vận động. Một số triệu chứng thường gặp: 

• Đau tại vùng có gân bị viêm.
• Sưng hoặc cảm giác căng quanh gân.
• Đau tăng khi vận động.
• Cứng khớp hoặc hạn chế cử động.
• Có cảm giác nóng, ửng đỏ nhẹ.
• Khó gấp hoặc duỗi ngón tay.
• Có cảm giác kẹt hoặc phát tiếng khi vận động ở một số trường hợp.

Nếu đau tăng nhanh, nóng rát hoặc kèm sốt, người bệnh nên đi khám sớm để xác định nguyên nhân và loại trừ viêm bao gân do nhiễm trùng. 

Viêm bao gân có thể gây đau, sưng, nhạy cảm tại vùng tổn thương và hạn chế vận động. 

5. Chẩn đoán viêm bao gân

Để chẩn đoán viêm bao gân, bác sĩ sẽ kết hợp thăm khám lâm sàng với các phương pháp chẩn đoán hình ảnh và xét nghiệm cần thiết. Quá trình này giúp xác định vị trí tổn thương, đánh giá mức độ viêm và phân biệt các nguyên nhân như chấn thương, bệnh lý viêm hoặc nhiễm trùng.

5.1. Thăm khám lâm sàng

Bác sĩ khai thác bệnh sử, tìm hiểu thời điểm xuất hiện triệu chứng, tính chất cơn đau, tiền sử chấn thương và các hoạt động lặp lại. Tiếp theo, bác sĩ quan sát, sờ nắn vùng tổn thương để đánh giá tình trạng sưng, nóng, đỏ, điểm đau và khả năng vận động của gân.

Tùy vị trí nghi ngờ, bác sĩ có thể thực hiện các nghiệm pháp chuyên biệt:

• Nghiệm pháp Finkelstein: Hỗ trợ đánh giá viêm bao gân De Quervain, thường gây đau ở phía ngón cái của cổ tay.
• Các dấu hiệu Kanavel: Bao gồm sưng ngón tay hình thoi, đau dọc bao gân gấp, ngón tay giữ ở tư thế hơi gấp và đau khi duỗi thụ động. Những dấu hiệu này gợi ý viêm bao gân gấp do nhiễm trùng và cần được đánh giá khẩn cấp.

Bác sĩ kiểm tra vùng cổ tay, xác định vị trí đau, sưng và điểm nhạy cảm khi ấn để hỗ trợ đánh giá viêm bao gân

5.2. Chẩn đoán hình ảnh

Tùy theo triệu chứng và kết quả khám, bác sĩ có thể chỉ định một hoặc nhiều phương pháp sau:

• Siêu âm: Giúp quan sát bao gân, phát hiện dịch quanh gân, tình trạng dày bao gân và các dấu hiệu viêm ở mô mềm.
• Chụp cộng hưởng từ (MRI): Cung cấp hình ảnh chi tiết về gân, bao gân và mô xung quanh, đặc biệt hữu ích khi nghi ngờ tổn thương phức tạp hoặc kết quả khám chưa rõ ràng.
• Chụp X-quang: Hỗ trợ phát hiện tổn thương xương, vôi hóa hoặc các bất thường khác có thể gây đau tương tự.
• Chụp cắt lớp vi tính (CT): Được cân nhắc trong một số trường hợp cần đánh giá cấu trúc xương hoặc nghi ngờ nhiễm trùng sâu.

Không phải trường hợp nào cũng cần thực hiện đầy đủ các phương pháp trên. Bác sĩ sẽ lựa chọn kỹ thuật phù hợp với tình trạng của từng người bệnh.

Chụp MRI cung cấp hình ảnh chi tiết về gân, bao gân và mô xung quanh, giúp đánh giá chính xác các tổn thương phức tạp 

5.3. Xét nghiệm cận lâm sàng

Xét nghiệm cận lâm sàng giúp làm rõ nguyên nhân gây viêm bao gân, đặc biệt khi nghi ngờ nhiễm trùng hoặc bệnh lý viêm toàn thân.

• Xét nghiệm máu: Công thức máu, CRP và tốc độ máu lắng có thể hỗ trợ đánh giá tình trạng viêm hoặc nhiễm trùng. Tuy nhiên, kết quả bình thường không loại trừ hoàn toàn nhiễm trùng bao gân.
• Xét nghiệm và nuôi cấy dịch: Có thể được thực hiện khi bác sĩ nghi ngờ nhiễm trùng hoặc cần xác định tác nhân gây bệnh.
• Sinh thiết mô: Không phải xét nghiệm thường quy. Phương pháp này có thể được cân nhắc khi nghi ngờ nhiễm trùng đặc biệt, bệnh lý viêm không điển hình hoặc tổn thương chưa xác định được nguyên nhân.

Nhìn chung, việc kết hợp thăm khám lâm sàng, chẩn đoán hình ảnh và xét nghiệm phù hợp giúp xác định chính xác hơn nguyên nhân gây viêm bao gân, từ đó lựa chọn phương pháp điều trị hiệu quả. Nếu xuất hiện sưng đỏ, đau dữ dội, sốt hoặc nghi ngờ nhiễm trùng bao gân, người bệnh cần được thăm khám khẩn cấp.

6. Điều trị viêm bao gân như thế nào?

Điều trị viêm bao gân phụ thuộc vào nguyên nhân, vị trí và mức độ tổn thương. Với những trường hợp nhẹ, việc nghỉ ngơi và giảm các hoạt động gây đau có thể giúp cải thiện triệu chứng. Một số phương pháp thường được sử dụng gồm:

Nghỉ ngơi

Hạn chế các động tác lặp lại hoặc hoạt động gây đau như xoay cổ tay, mang vác vật nặng để giảm áp lực lên gân. Đối với viêm bao gân De Quervain, người bệnh có thể cần giảm hoặc tạm ngưng các vận động cổ tay và ngón cái từ 4-6 tuần.

Nẹp cố định

Có thể sử dụng nẹp để hạn chế chuyển động và tạo điều kiện cho gân hồi phục. Không nên đeo nẹp quá lâu nếu chưa có chỉ định vì có thể gây cứng khớp.

Liệu pháp nhiệt:

• Chườm lạnh: Chườm túi đá bọc trong khăn sạch khoảng 10-15 phút/lần, từ 2-4 lần/ngày, giúp giảm sưng nề và viêm đau cấp tính. Lưu ý tuyệt đối không chườm trực tiếp trên da để tránh bị bỏng lạnh.
• Chườm nóng: Thường được áp dụng cho các tổn thương mạn tính hoặc sau khi viêm cấp đã ổn định để hỗ trợ lưu thông máu. Không chườm nóng khi vùng đau đang sưng, nóng, đỏ rõ hoặc nghi ngờ nhiễm trùng.

Sử dụng thuốc giảm đau, chống viêm

Bác sĩ có thể chỉ định thuốc giảm đau như paracetamol hoặc thuốc kháng viêm không steroid (NSAIDs) như ibuprofen, diclofenac tùy tình trạng sức khỏe. Nếu viêm bao gân liên quan đến gout hoặc viêm khớp dạng thấp, cần kiểm soát cả bệnh nền. Lưu ý, người bệnh cần sử dụng theo đúng chỉ định của bác sĩ, không tự ý mua thuốc hoặc sử dụng trong thời gian dài.

Vật lý trị liệu

Các bài tập kéo giãn, trượt gân và tăng cường sức cơ phù hợp giúp duy trì độ linh hoạt và cải thiện khả năng vận động của vùng bị ảnh hưởng.

Tiêm corticosteroid

Giúp giảm viêm và đau tại vùng bao gân, thường được cân nhắc trong một số trường hợp viêm bao gân De Quervain hoặc ngón tay lò xo. Thủ thuật cần được thực hiện bởi bác sĩ trong điều kiện vô khuẩn. Đặc biệt lưu ý, phương pháp tiêm không phù hợp hoặc lặp lại nhiều lần có thể làm tăng nguy cơ tổn thương gân và nên được thực hiện bởi các bác sĩ chuyên khoa.

Tiêm huyết tương giàu tiểu cầu (PRP)

Phương pháp này sử dụng huyết tương được tách từ máu của chính người bệnh, có nồng độ tiểu cầu cao, nhằm hỗ trợ quá trình phục hồi mô. PRP đang được nghiên cứu trong điều trị một số bệnh lý gân và mô mềm. Phương pháp này cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá và chỉ định phù hợp, đồng thời không sử dụng khi nghi ngờ viêm bao gân do nhiễm trùng. 

Phẫu thuật

Được cân nhắc khi triệu chứng kéo dài, tái phát hoặc không đáp ứng với điều trị bảo tồn. Sau phẫu thuật, người bệnh cần chăm sóc vết mổ và tập phục hồi chức năng theo hướng dẫn của bác sĩ để cải thiện độ linh hoạt, hạn chế cứng khớp và phục hồi khả năng vận động.

Lưu ý: Việc tự sử dụng thuốc hoặc tiêm thuốc tại vùng đau không được khuyến khích. Người bệnh nên được thăm khám để xác định nguyên nhân trước khi lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

Can thiệp phẫu thuật giải phóng bao gân, giúp gân trượt thuận lợi và phục hồi vận động cổ tay cho người bệnh 

7. Viêm bao gân có tự khỏi không? Khi nào cần đi khám viêm bao gân?

Viêm bao gân có thể cải thiện nếu nguyên nhân liên quan đến vận động quá mức và người bệnh nghỉ ngơi, hạn chế các động tác gây đau. Tuy nhiên, không phải trường hợp nào cũng tự khỏi. Viêm bao gân do chít hẹp hoặc kẹt gân, như viêm bao gân De Quervain và ngón tay lò xo, có thể cần điều trị chuyên khoa. Nếu trường hợp liên quan đến gút, viêm khớp dạng thấp, đái tháo đường, tình trạng viêm kéo dài hoặc do nhiễm trùng, người bệnh cần được thăm khám và điều trị phù hợp.

Người bệnh nên đi khám nếu có một trong các dấu hiệu sau:

• Đau kéo dài hoặc ngày càng tăng dù đã nghỉ ngơi.
• Vùng bị ảnh hưởng sưng, đỏ hoặc nóng.
• Cử động ngón tay, cổ tay hoặc khớp gặp khó khăn.
• Ngón tay giật khi co duỗi hoặc bị khóa ở tư thế gập.
• Bàn tay, ngón tay xuất hiện cảm giác châm chích, giảm cảm giác hoặc yếu lực cầm nắm.
• Đau tái phát nhiều lần hoặc ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày.
• Có vết cắt, vết đâm hoặc vết thương gần vùng gân trước khi xuất hiện triệu chứng.
• Đau dữ dội hoặc sưng tăng nhanh.
• Có sốt hoặc cảm giác mệt mỏi kèm theo các triệu chứng tại vùng gân.

Đặc biệt, khi xuất hiện đỏ, nóng, sưng nhiều, đau dữ dội hoặc sốt, cần đi khám sớm vì đây có thể là dấu hiệu của viêm bao gân do nhiễm trùng. Điều trị sớm giúp hạn chế tổn thương gân và ảnh hưởng đến khả năng vận động.

Người bệnh đau vùng cổ tay gần gốc ngón cái, có thể kèm sưng và đau tăng khi cầm nắm hoặc vận động cần đi thăm khám sớm

8. Cách phòng ngừa viêm bao gân

Không phải tất cả trường hợp viêm bao gân đều có thể phòng ngừa, nhưng một số thói quen trong sinh hoạt và làm việc có thể giúp giảm áp lực lên gân, hạn chế nguy cơ viêm và tái phát. Một số cách phòng ngừa viêm bao gân gồm:

• Hạn chế vận động lặp lại: Tránh thực hiện liên tục một động tác như cầm, nắm, gõ bàn phím hoặc sử dụng cổ tay trong thời gian dài.
• Cho gân thời gian nghỉ: Xen kẽ thời gian nghỉ giữa các hoạt động, đặc biệt khi phải sử dụng tay hoặc vận động nhiều.
• Khởi động trước khi tập luyện: Thực hiện các động tác khởi động và kéo giãn phù hợp trước khi vận động.
• Duy trì tư thế đúng: Điều chỉnh tư thế khi làm việc, sử dụng máy tính hoặc tập luyện để giảm áp lực lên gân và khớp.
• Tăng cường vận động phù hợp: Các bài tập giúp duy trì sự linh hoạt và sức mạnh của cơ có thể hỗ trợ hoạt động của gân.
• Xử lý vết thương đúng cách: Làm sạch và chăm sóc các vết cắt, vết đâm ở tay hoặc chân để giảm nguy cơ nhiễm trùng bao gân.
• Kiểm soát bệnh lý nền: Người mắc các bệnh như đái tháo đường hoặc bệnh viêm khớp nên tuân thủ hướng dẫn điều trị để giảm các yếu tố nguy cơ liên quan.

Nhìn chung, nghỉ ngơi hợp lý, vận động đúng cách và tránh sử dụng gân quá mức là những biện pháp đơn giản giúp bảo vệ gân và giảm nguy cơ viêm bao gân.

Giữ cổ tay thẳng, thả lỏng khi sử dụng bàn phím hoặc thao tác bằng tay để hạn chế căng kéo quá mức lên gân.  

Viêm bao gân có thể ảnh hưởng đến khả năng vận động và sinh hoạt nếu không được phát hiện, xử lý phù hợp. Từ việc nhận biết nguyên nhân, triệu chứng đến chẩn đoán và điều trị, người bệnh cần chú ý đến những dấu hiệu bất thường của cơ thể, đặc biệt khi đau hoặc sưng kéo dài.

Giải pháp quan trọng là giảm các hoạt động gây quá tải cho gân, nghỉ ngơi hợp lý, duy trì vận động đúng cách và điều trị sớm khi có triệu chứng. Nếu tình trạng đau, sưng hoặc hạn chế vận động không cải thiện, nên thăm khám để xác định nguyên nhân và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp. Chủ động chăm sóc và bảo vệ gân sẽ góp phần duy trì khả năng vận động và giảm nguy cơ tái phát viêm bao gân.

HỆ THỐNG Y TẾ CHUYÊN SÂU Y HỌC TÁI TẠO VÀ TRỊ LIỆU TẾ BÀO MESCELLS | MSC

• Hotline: 0866 022 097
• Địa chỉ: TT21, số 204 Nguyễn Tuân, phường Thanh Xuân, Hà Nội, Việt Nam.
• Fanpage: Viện Nghiên Cứu Ứng Dụng Công Nghệ Tế Bào Mescells

NGUỒN THAM KHẢO:

• Blood TD, Morrell NT, Weiss APC. Tenosynovitis of the Hand and Wrist: A Critical Analysis Review. JBJS Reviews. 2016;4(3):e7.https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27500430/ 
• Cevik J, Keating N, Hornby A, et al. Corticosteroid injection versus immobilisation for the treatment of De Quervain’s tenosynovitis: A systematic review and meta-analysis. Hand Surgery and Rehabilitation. 2024;43(3):101694. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38642740/ 
• Wu F, et al. Management of de Quervain Tenosynovitis: A Systematic Review and Network Meta-Analysis. JAMA Network Open. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37889490/