Tế bào ung thư là gì? Đặc điểm và cơ chế hình thành phát triển

Tế bào ung thư có thể là kết quả của sự tăng sinh bất thường của bất kỳ loại tế bào nào trong cơ thể, vì vậy có hơn một trăm loại ung thư khác nhau, khác biệt cả về hành vi và phản ứng với điều trị. Hãy cùng Mescells tìm hiểu về tế bào này qua bài viết sau đây.

1. Tế bào ung thư là gì?

Tế bào ung thư hình thành khi các đột biến gen khiến tế bào hoạt động bất thường. Các đột biến này có thể do di truyền hoặc do tiếp xúc với các chất gây ung thư như khói thuốc lá hoặc tia cực tím. Trong một số trường hợp, đột biến có thể xảy ra ngẫu nhiên.

Tế bào ung thư không hoạt động như tế bào bình thường. Chúng bắt đầu phát triển và phân chia ngoài tầm kiểm soát thay vì chết đi như chu trình tự nhiên. Chúng cũng không trưởng thành nhiều như tế bào bình thường nên vẫn ở trạng thái chưa trưởng thành. Mặc dù có nhiều loại ung thư khác nhau, nhưng tất cả đều bắt đầu từ các tế bào phát triển bất thường. Ung thư có thể bắt đầu ở bất kỳ tế bào nào trong cơ thể.

So sánh tế bào bình thường và tế bào ung thư

Tế bào ung thư có thể ảnh hưởng đến chức năng của các tế bào bình thường, làm trầm trọng thêm tình trạng bệnh. Chúng có thể kích thích sự phát triển của các mạch máu mới để tự nuôi dưỡng.

Tế bào ung thư thường né tránh sự tấn công của hệ miễn dịch bằng cách ức chế các tế bào miễn dịch, ngăn cản các tế bào miễn dịch phân biệt chúng với các tế bào bình thường.

2. Quá trình phát triển của tế bào ung thư

Bước đầu tiên trong quá trình phát triển ung thư là giai đoạn khởi phát, trong đó sự thay đổi vật chất di truyền của tế bào (đột biến) chuẩn bị cho tế bào trở thành tế bào ung thư.

Các chất gây ung thư bao gồm hóa chất, thuốc lá, virus, bức xạ và ánh nắng mặt trời. Tuy nhiên, không phải tất cả các tế bào đều nhạy cảm như nhau với các chất gây ung thư. Và không phải tất cả những người tiếp xúc với chất gây ung thư đều sẽ mắc ung thư. Nguy cơ hình thành bệnh phụ thuộc vào nhiều yếu tố, ví dụ như mức độ tiếp xúc của người đó với chất gây ung thư hoặc liệu người đó có khuynh hướng di truyền đối với một loại ung thư nhất định hay không (theo Robert Peter Gale, 2024).

Quá trình phát triển của tế bào ung thư

Khi các tế bào ung thư phân chia, khối u sẽ hình thành và phát triển. Tế bào ung thư có những nhu cầu giống như tế bào bình thường. Chúng cần nguồn cung cấp máu để mang oxy và chất dinh dưỡng đến để phát triển và tồn tại. Khi khối u còn rất nhỏ, chúng có thể dễ dàng phát triển và nhận được oxy và chất dinh dưỡng từ các mạch máu gần đó. Nhưng khi khối u phát triển, chúng cần nhiều máu hơn để cung cấp oxy và các chất dinh dưỡng khác cho các tế bào ung thư. Vì vậy, các tế bào ung thư gửi tín hiệu cho khối u để tạo ra các mạch máu mới. Quá trình này được gọi là sự hình thành mạch máu (angiogenesis), cho phép các tế bào ung thư xâm nhập vào máu và lan rộng dễ dàng hơn đến các bộ phận khác của cơ thể.

Khi khối u phát triển lớn hơn, các tế bào ung thư có thể lan sang các mô và cấu trúc xung quanh bằng cách chèn ép các mô bình thường bên cạnh khối u. Các tế bào ung thư có thể di căn khi chúng tách ra khỏi khối u và di chuyển đến một vị trí mới trong cơ thể thông qua hệ thống máu hoặc bạch huyết. Chúng thường dễ lan đến các hạch bạch huyết, xương, não, gan hoặc phổi.

3. Đặc điểm của tế bào ung thư

Rối loạn phân chia: Tế bào ung thư mất khả năng ức chế tiếp xúc, dẫn đến việc phát triển chồng chéo lên nhau và bỏ qua các tín hiệu ngừng tăng trưởng của cơ thể.

Bất tử: Tế bào ung thư thường kích hoạt các enzyme (như telomerase) cho phép chúng phân chia vô hạn, trong khi tế bào bình thường có tuổi thọ hữu hạn.

Né tránh hệ miễn dịch: Chúng có thể ẩn náu hoặc ức chế hệ miễn dịch, ngăn chặn sự phát hiện và tiêu diệt.

Di căn và xâm lấn: Tế bào ung thư có thể tách khỏi khối u nguyên phát, xâm lấn các mô lân cận và di chuyển qua hệ thống máu hoặc bạch huyết để hình thành các khối u mới ở những nơi khác.

Thay đổi quá trình trao đổi chất: Tế bào ung thư thường sử dụng quá trình trao đổi chất kỵ khí (ngay cả khi có oxy) để tạo ra năng lượng nhanh hơn, một hiện tượng được gọi là hiệu ứng Warburg.

Biến đổi hình thái: Dưới kính hiển vi, chúng thường có vẻ bất thường, với nhân lớn, hình dạng không đều và bào tương giảm.

Tính không ổn định di truyền: Tế bào ung thư có tỷ lệ đột biến và lệch bội nhiễm sắc thể cao. Đây chính là nền tảng tạo ra sự đa dạng di truyền, giúp khối u thích nghi và kháng thuốc nhanh chóng.

Những đặc điểm này tạo thành một nguyên tắc tổ chức để lý giải sự phức tạp của bệnh ung thư. Nền tảng của những đặc điểm này là sự bất ổn định của bộ gen – yếu tố tạo ra sự đa dạng di truyền giúp đẩy nhanh quá trình hình thành tế bào ung thư, và tình trạng viêm – yếu tố đẩy đa dạng các chức năng cốt lõi của khối u (theo Douglas Hanahan, 2011).

4. Các loại tế bào ung thư phổ biến

Các tế bào ung thư phổ biến được phân loại theo mô mà chúng bắt nguồn.

– Ung thư biểu mô: Loại phổ biến nhất, bắt nguồn từ các tế bào bao phủ bề mặt trong/ngoài cơ thể. Bao gồm:

• Ung thư biểu mô tế bào vảy: Thường gặp ở da, phế quản phổi.
• Ung thư biểu mô tuyến: Hình thành từ tế bào tuyến, phổ biến ở vú, dạ dày, tuyến tiền liệt, đại trực tràng.

– Ung thư mô liên kết: Phát triển trong xương, mỡ, cơ, mạch máu. Ví dụ: Osteosarcoma (ung thư xương).

– Ung thư máu: Bắt nguồn từ mô tạo máu ở tủy xương, không hình thành khối u đặc.

– Ung thư hạch: Xuất phát từ tế bào lympho (tế bào T hoặc B) của hệ miễn dịch.

– U hắc tố: Bắt nguồn từ tế bào hắc tố sản sinh melanin.

Việc phân loại dựa vào nguồn gốc tế bào giúp bác sĩ xác định đặc tính khối u và đưa ra phác đồ điều trị phù hợp nhất.

Các loại tế bào ung thư

Tế bào ung thư là các tế bào phát triển bất thường, có khả năng xâm lấn và lan sang các cơ quan khác, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe con người. Ngày nay, nhờ những tiến bộ nghiên cứu vượt bậc về sinh học và di truyền học của ung thư, liệu pháp miễn dịch và một số liệu pháp nhắm mục tiêu hứa hẹn đem lại kết quả điều trị thật đáng mong đợi. Với sự hiểu biết ngày càng rõ ràng hơn về cơ chế gây ra nguy cơ ung thư, việc phát triển các công cụ để chống lại các quá trình này, cải thiện chất lượng cuộc sống và tỷ lệ sống của người bệnh cũng trở nên khả thi hơn.

NGUỒN THAM KHẢO

• Gale, Robert P. n.d. “Development and Spread of Cancer – Cancer – MSD Manual Consumer Version.” MSD Manuals. https://www.msdmanuals.com/home/cancer/overview-of-cancer/development-and-spread-of-cancer.
• “Hallmarks of Cancer: The Next Generation.” n.d. Cell. https://www.cell.com/fulltext/S0092-8674(11)00127-9.

HỆ THỐNG Y TẾ CHUYÊN SÂU Y HỌC TÁI TẠO VÀ TRỊ LIỆU TẾ BÀO MESCELLS | MSC

• Hotline: 0866 022 097
• Địa chỉ: TT21, số 204 Nguyễn Tuân, phường Thanh Xuân, Hà Nội, Việt Nam.
• Fanpage: Viện Nghiên Cứu Ứng Dụng Công Nghệ Tế Bào Mescells