Cơ thể con người có bao nhiêu tế bào? Có những loại nào?

Cơ thể con người được tạo thành từ khoảng 30 nghìn tỷ tế bào, mỗi tế bào đều đảm nhận cấu trúc và chức năng riêng. Trong nhiều năm, các nhà khoa học đã tiến một bước dài trong việc ước tính số lượng tế bào trong cơ thể người. Nhờ các thiết bị hiện đại và công cụ tính toán tinh vi, câu hỏi cơ thể người có bao nhiêu tế bào mới được giải đáp một cách tương đối chính xác. Thông qua bài viết dưới đây, Mescells sẽ giúp bạn tìm hiểu câu trả lời cho chủ đề này và ý nghĩa của việc nghiên cứu tế bào trong y học hiện đại.

Mục lục

1. Tế bào là gì? Có chức năng gì?

Tế bào là đơn vị cơ bản cấu tạo nên mọi sinh vật sống. Có thể hình dung tế bào như những “viên gạch” xây dựng nên sự sống, bởi mọi cơ thể từ vi khuẩn đơn bào đến các sinh vật đa bào phức tạp (con người, động vật, thực vật) đều được cấu tạo từ các tế bào.

Mỗi tế bào là một “đơn vị sống tự chủ”, có màng bảo vệ, bộ máy sản xuất năng lượng (ty thể), trung tâm thông tin di truyền (nhân tế bào với ADN) và hệ thống tổng hợp protein (ribosome). Mặc dù có kích thước hiển vi, tế bào có thể thực hiện hàng nghìn phản ứng sinh hóa mỗi giây.

Các chức năng cốt lõi của tế bào bao gồm:

Sản xuất năng lượng: Ty thể chuyển hóa glucose và oxy thành ATP, nguồn cung cấp năng lượng cho mọi hoạt động sống.
Tổng hợp protein: Chúng sản xuất protein, rất cần thiết cho việc sửa chữa mô, điều hòa các quá trình trong cơ thể và xây dựng các cấu trúc mới.
Loại bỏ chất thải: Các tế bào loại bỏ độc tố và các sản phẩm phụ của quá trình trao đổi chất, giữ cho môi trường bên trong tế bào sạch sẽ và ổn định.
Truyền tín hiệu: Tế bào liên lạc với nhau qua các phân tử tín hiệu, điều phối hoạt động của toàn bộ cơ thể.
Phân chia và tái tạo: Hầu hết tế bào nhân đôi và phân chia để cho phép sinh vật phát triển, chữa lành vết thương và thay thế các mô bị hao mòn.
Giao tiếp: Các tế bào gửi và nhận các tín hiệu hóa học/vật lý để phối hợp các phản ứng với môi trường xung quanh.
Bảo vệ: Tế bào miễn dịch nhận diện và tiêu diệt mầm bệnh, tế bào ung thư và các tác nhân lạ.

Cơ thể con người có bao nhiêu tế bào-02

Cơ thể con người chứa nhiều loại tế bào khác nhau và mỗi loại đảm nhận chức năng riêng biệt

2. Cơ thể người có bao nhiêu tế bào?

Cơ thể người có bao nhiêu tế bào là chủ đề đã được nhiều nghiên cứu khoa học làm rõ trong nhiều năm qua. Dưới đây là những ước tính khoa học giúp bạn hiểu rõ hơn về số lượng tế bào trong cơ thể người:

2.1. Số lượng tế bào cụ thể

Nhóm nghiên cứu do Ian A. Hatton và Eric D. Galbraith (Đại học McGill, Canada) đã phân tích hơn 1.500 tài liệu khoa học, tính toán kích thước và số lượng của 400 loại tế bào trên 60 mô và cơ quan khác nhau [1], kết quả cho thấy:

Nam giới trưởng thành: Chứa khoảng 36 nghìn tỷ tế bào (36 × 10¹²).
Nữ trưởng thành: Chứa khoảng 28 nghìn tỷ tế bào.
Trẻ em 10 tuổi: Chứa khoảng 17 nghìn tỷ tế bào.

Do tính đồng nhất về kích thước tế bào đối với bất kỳ loại nào, nên cơ thể lớn hơn thường có số lượng tế bào lớn hơn theo tỷ lệ, không phải là do được cấu tạo từ các tế bào có kích thước lớn hơn.

Cơ thể con người có bao nhiêu tế bào-03

Cơ thể người có bao nhiêu tế bào là chủ đề đã được nghiên cứu trong nhiều thập kỷ qua

Mặc dù hồng cầu và tiểu cầu chiếm phần lớn tổng số lượng tế bào trong cơ thể, nhưng tế bào cơ và tế bào mỡ mới là những loại đóng góp phần lớn khối lượng sinh học. Sự chênh lệch tổng số lượng tế bào giữa nam và nữ chủ yếu xuất phát từ thể tích máu và lượng hồng cầu lớn hơn ở nam giới, trong khi sự chênh lệch khối lượng cơ thể cốt lõi phụ thuộc vào khối lượng cơ bắp.

2.2. Cơ thể người được cấu tạo từ những loại tế bào nào?

Con người là sinh vật đa bào, phức tạp. Mỗi loại tế bào khác nhau trong cơ thể có cấu trúc, kích thước, hình dạng, thành phần bào quan và chức năng khác nhau. Nghiên cứu PNAS 2023 [1] xác định cơ thể có khoảng 400 loại tế bào chính, phân thành 18 lớp rộng.

Bảng: Thành phần tế bào chính trong cơ thể người (nam trưởng thành tham chiếu)

Loại tế bào	Số lượng ước tính	% theo số lượng	Đặc điểm
Hồng cầu	~25-26 nghìn tỷ	~84%	Nhiều nhất, không có nhân tế bào
Tiểu cầu	~1,5 nghìn tỷ	~4,9%	Nhỏ nhất, mảnh vỡ tế bào không nhân
Tế bào bạch cầu và Lympho	~5,4 nghìn tỷ	~15%	Bao gồm lympho ( khoảng 2 nghìn tỷ) và đại thực bào cư trú tại mô
Tế bào nội mô mạch máu	~600-700 tỷ	~2,1%	Lót toàn bộ hệ mạch máu
Tế bào biểu mô	~600+ tỷ	~1,8%	Tạo lớp phủ bề mặt và các tuyến; đổi mới tốc độ nhanh
Tế bào xương tủy và tế bào gốc	~500 tỷ+	~1,4%	Nguồn tái tạo toàn bộ hệ máu
Tế bào cơ xương	~650 tỷ	<0,002%	Tế bào lớn nhất; chiếm tới khoảng 50% tổng khối lượng tế bào cơ thể
Tế bào gan	~240 tỷ	~0,8%	Trung tâm chuyển hóa, tái sinh mạnh
Tế bào thần kinh và glia	~170 tỷ	~0,6%	Gồm 86 tỷ neuron và khoảng 85 tỷ tế bào đệm, khả năng tái sinh rất hạn chế
Tế bào mỡ	~50 tỷ	~0,2%	Kho năng lượng, tiết hormone nội tiết

Nguồn tổng hợp từ A. Hatton và cộng sự [1] và Wikipedia List of Human Cell Types [2]

Lưu ý: Tỷ lệ % mang tính chất ước tính tương đối cho nam trưởng thành vì có sự trùng lặp giữa các phân loại tế bào miễn dịch và tế bào gốc trong mô.

Hầu hết các loại tế bào liên tục chết đi và được thay thế bằng các tế bào mới. Vì vậy, số lượng tế bào thực tế sẽ khác nhau ở mỗi người, tùy thuộc vào độ tuổi, chiều cao, cân nặng, sức khỏe và các yếu tố môi trường.

Ngoài ra, các tế bào được phân loại thành các nhóm đặc hiệu dựa trên chức năng như sau: tế bào gốc, tế bào hỗ trợ, tế bào tiết ngoại tiết, tế bào tiết nội tiết, tế bào tiết chất nền, tế bào thực bào, tế bào tiêu diệt, tế bào vận chuyển ion, tế bào trình diện kháng nguyên, tế bào co thắt, tế bào nội mô, tế bào cảm giác và tế bào thần kinh. Cấu trúc bào quan bên trong mỗi tế bào sẽ tự điều chỉnh để tối ưu hóa cho chức năng của nhóm đó [3].

Cơ thể con người có bao nhiêu tế bào-04

Tổng quan số lượng và các loại tế bào trong cơ thể người

3. Ý nghĩa của nghiên cứu tế bào trong y học hiện đại

Cơ thể người có bao nhiêu tế bào không chỉ giúp chúng ta hình dung quy mô của cơ thể mà còn cho thấy tầm quan trọng của từng tế bào đối với sức khỏe. Chính vì vậy, nghiên cứu tế bào trở thành nền tảng cốt lõi của y học hiện đại, giúp giải mã các cơ chế bệnh lý ở cấp độ vi mô.

3.1. Liệu pháp tế bào và Y học tái tạo

Tế bào gốc có khả năng tự nhân lên và biệt hóa thành các loại tế bào chuyên biệt. Chúng được sử dụng để thay thế hoặc sửa chữa các tế bào, mô và cơ quan bị tổn thương do bệnh tật hoặc chấn thương, như phục hồi tế bào thần kinh, cơ tim hoặc sụn khớp.

3.2. Phát triển và thử nghiệm dược phẩm

Việc nuôi cấy và nghiên cứu các dòng tế bào đặc thù giúp các nhà khoa học hiểu chính xác cách thức virus, vi khuẩn hoặc đột biến gen gây bệnh.

Trước khi thử nghiệm trên động vật hay con người, các loại thuốc mới đều được đánh giá trực tiếp trên các mô nhân tạo hoặc cơ quan thu nhỏ (organoids) nuôi cấy trong phòng lab. Điều này giúp tăng độ chính xác, rút ngắn thời gian nghiên cứu và giảm thiểu rủi ro cho bệnh nhân.

3.3. Y học cá thể hóa và điều trị trúng đích

Điều trị ung thư: Nghiên cứu tế bào ung thư giúp xác định các dấu ấn sinh học riêng biệt của từng bệnh nhân. Từ đó, các bác sĩ có thể xây dựng phác đồ điều trị trúng đích, chỉ tiêu diệt tế bào ác tính mà không làm tổn hại đến tế bào lành.
Liệu pháp miễn dịch: Nổi bật là phương pháp CAR-T, sử dụng chính các tế bào miễn dịch của bệnh nhân, được nuôi cấy và chỉnh sửa gen trong phòng thí nghiệm để nhận diện và tiêu diệt tế bào ung thư một cách hiệu quả.

3.4. Công nghệ Gen và chỉnh sửa tế bào

Sự kết hợp giữa nghiên cứu tế bào và các công cụ chỉnh sửa gen hiện đại (như CRISPR) mở ra khả năng sửa chữa các khuyết tật ngay trong ADN của tế bào, mang lại hy vọng chữa khỏi các căn bệnh di truyền hiếm gặp.

Cơ thể con người có bao nhiêu tế bào-05

Nghiên cứu tế bào thông qua các công nghệ gen hiện đại mang lại hy vọng điều trị nhiều bệnh lý di truyền hiếm gặp

3.5. Tạo Human Cell Atlas

Tập bản đồ Tế bào Người (Human Cell Atlas – HCA) là một cơ sở dữ liệu quy mô lớn, cung cấp bức tranh toàn diện về đặc điểm phân tử và không gian của tế bào người trên nhiều cơ quan, mô, giai đoạn phát triển và trạng thái bệnh lý. Nền tảng công nghệ chính đóng góp cho HCA là giải trình tự gen tế bào đơn (scRNA-seq), đã thúc đẩy đáng kể nghiên cứu về cơ chế kháng bệnh, tính không đồng nhất của mô, liệu pháp nhắm mục tiêu và phát triển phôi thai [4].

Các nhà nghiên cứu đang khám phá ra gen nào trong số 20.000 gen trong một tế bào riêng lẻ được kích hoạt, tạo ra một “thẻ nhận dạng” duy nhất cho mỗi loại tế bào và lập bản đồ vị trí chính xác của các tế bào trong các cơ quan và mô để xây dựng một bản đồ tham chiếu về cơ thể người khỏe mạnh. Đến năm 2024, HCA đã quy tụ hơn 3.600 nhà khoa học tại 102 quốc gia, phân tích hơn 100 triệu tế bào từ 10.000 cá thể, tạo ra hơn 450 công bố khoa học bình duyệt [5], [6].

Toàn bộ Tập bản đồ tế bào người (HCA) dự kiến sẽ lập bản đồ ít nhất 10 tỷ tế bào trên tất cả các mô, cơ quan và hệ thống của con người, bao gồm cả tế bào phát triển và tế bào từ những người mắc các bệnh khác nhau, với thời gian dự kiến hoàn thành kéo dài thêm khoảng 5-10 năm nữa [7].

3.6. Chẩn đoán bệnh chính xác hơn

Hiểu rõ số lượng và phân bố tế bào bình thường cho phép phát hiện sai lệch một cách nhạy bén hơn. Các nhà nghiên cứu đề xuất khái niệm “CBC 2.0” (Complete Blood Count 2.0) – phiên bản nâng cấp của xét nghiệm công thức máu thông thường, kết hợp dữ liệu HCA để phân loại chi tiết từng loại tế bào miễn dịch, phát hiện sớm bất thường tế bào liên quan đến ung thư, HIV, hay bệnh tự miễn [7].

Cơ thể con người có bao nhiêu tế bào-06

Tập bản đồ tế bào người cung cấp những chẩn đoán chính xác hơn trong y học

Cơ thể người có bao nhiêu tế bào vẫn là một chủ đề được quan tâm nghiên cứu trong nhiều năm qua. Đằng sau con số khoảng 30 nghìn tỷ tế bào là cả một vũ trụ phức tạp. Hàng trăm loại tế bào với kích thước chênh nhau cả triệu lần, chức năng hoàn toàn khác nhau và phân bố không đồng đều trong không gian cơ thể.

Hiểu được bức tranh tế bào đó không chỉ thỏa mãn sự tò mò khoa học mà còn là nền tảng để y học hiện đại xây dựng các công cụ chẩn đoán tinh vi hơn, phát triển liệu pháp tế bào chính xác hơn và điều trị tốt hơn những bệnh lý đang cướp đi sức khỏe và sinh mạng của hàng triệu người.

HỆ THỐNG Y TẾ CHUYÊN SÂU Y HỌC TÁI TẠO VÀ TRỊ LIỆU TẾ BÀO MESCELLS | MSC

Hotline: 0866 022 097
Địa chỉ: TT21, số 204 Nguyễn Tuân, phường Thanh Xuân, Hà Nội, Việt Nam.
Fanpage: Viện Nghiên Cứu Ứng Dụng Công Nghệ Tế Bào Mescells

NGUỒN THAM KHẢO:

Ian A. Hatton, 2023, “The human cell count and size distribution”, PNAS, https://www.pnasnh đồng nhất về kích thước tế b .org/doi/10.1073/pnas.2303077120
“List of human cell types”, Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_human_cell_types
Hany K K Mostafa, 2021, “Different Cells of the Human Body: Categories and Morphological Characters”, PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9272693/
Shuang Ge, 2025, “Deep learning in single-cell and spatial transcriptomics data analysis: advances and challenges from a data science perspective”, Briefings in Bioinformatics, https://academic.oup.com/bib/article/26/2/bbaf136/8106554
“Human Cell Atlas”, Sanger Institute, https://www.sanger.ac.uk/collaboration/human-cell-atlas/
“The Human Cell Atlas: towards a first draft atlas”, Nature, https://www.nature.com/immersive/d42859-024-00060-5/index.html
Enahoro S Abhulimen, 2024, “The Human Cell Atlas: Promises, recent developments, and bridging the African single-cell data gap”, PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11736541/