Y học tái tạo là gì? Xu hướng điều trị đột phá của y học hiện đại

Với nhiều nghiên cứu, thử nghiệm cho kết quả tích cực, y học tái tạo đã và đang trở thành một điểm sáng trong điều trị y tế. Đây được kỳ vọng là phương pháp điều trị mới cho những căn bệnh và chấn thương mà trước đây không có hiệu quả. Hãy cùng Mescells tìm hiểu về lĩnh vực y học này cùng những tiềm năng, thách thức và hiện trạng tại Việt Nam.

1. Y học tái tạo là gì?

Thuật ngữ “y học tái tạo” (Regenerative Medicine) do William A. Haseltine lần đầu đặt ra vào năm 1999, mô tả lĩnh vực y học tiên tiến kết hợp nguyên tắc sinh học (như tế bào gốc, sinh học phân tử, liệu pháp gen) và kỹ thuật (kỹ thuật mô, vật liệu sinh học, công nghệ nano) để tái tạo, sửa chữa hoặc thay thế mô, cơ quan bị tổn thương do bệnh tật, chấn thương hoặc lão hóa, vượt qua giới hạn của y học truyền thống chỉ kiểm soát triệu chứng.

Y học tái tạo là liệu pháp kết hợp giữa sinh học và kỹ thuật 

2. Ứng dụng thực tiễn của y học tái tạo

2.1. Kỹ thuật mô và vật liệu sinh học

Một trong những ứng dụng nổi bật nhất của y học tái tạo là phát triển vật liệu sinh học và kỹ thuật mô. Điều này bao gồm việc tạo ra các chất thay thế sinh học có thể sửa chữa hoặc thay thế các mô bị tổn thương. Ví dụ, các nhà khoa học hiện nay có thể nuôi cấy da, sụn và mạch máu trong phòng thí nghiệm và sau đó sử dụng chúng để cấy ghép.

2.2. Liệu pháp tế bào gốc

Tế bào gốc có khả năng biệt hóa thành nhiều loại tế bào khác nhau, mang lại tiềm năng to lớn trong việc tái tạo các mô bị tổn thương.

Có hơn 5.000 thử nghiệm lâm sàng đã đăng ký trên ClinicalTrials.gov liên quan đến liệu pháp tế bào gốc trên nhiều cơ quan khác nhau như phổi, thận, tim và gan cùng nhiều ứng dụng khác. Theo Astgik Petrosyan, 2022, các thử nghiệm đã đạt được một số kết quả như:

• Tế bào gốc trung mô tự thân làm tăng lưu lượng máu vỏ thận trong bệnh lý mạch máu thận.
• Ghép tế bào gốc tạo máu tự thân ở bệnh nhân đái tháo đường type 1 đã làm giảm nồng độ kháng thể chống GAD và giảm liều insulin ngoại sinh.
• Sử dụng các túi ngoại bào có nguồn gốc từ tế bào gốc trung mô dây rốn an toàn và có thể làm giảm phản ứng viêm miễn dịch.
• Cải thiện chức năng thận tổng thể ở bệnh nhân suy thận mạn giai đoạn III-IIIV.

Liệu pháp tế bào cũng đang được nghiên cứu ứng dụng trong cấy ghép với hy vọng sửa chữa các cơ quan bị tổn thương, giảm thiểu tổn thương thiếu máu cục bộ tái tưới máu (IRI) và tạo ra sự dung nạp miễn dịch trong cấy ghép nội tạng.

2.3. Chỉnh sửa gen và công nghệ CRISPR

Công nghệ này có thể được sử dụng để khắc phục các khiếm khuyết di truyền gây ra bệnh tật, từ đó có khả năng chữa khỏi những bệnh trước đây không thể điều trị được. Các thử nghiệm lâm sàng đang được tiến hành để sử dụng CRISPR điều trị các rối loạn di truyền như thiếu máu hồng cầu hình liềm và bệnh thalassemia beta.

2.4. Mô hình cơ quan trên chip và in sinh học 3D

Công nghệ này có thể được sử dụng để thử nghiệm thuốc, giúp giảm phụ thuộc vào thử nghiệm trên động vật và cung cấp các phản hồi chính xác hơn, giống với con người hơn. Ngoài ra, các nhà nghiên cứu đang phát triển công nghệ in sinh học 3D để in các mô và cơ quan có cấu trúc 3 chiều giống với tự nhiên, mở ra tiềm năng tạo ra các cơ quan thay thế phù hợp với nhu cầu của bệnh nhân.

2.5. Liệu pháp điều hòa miễn dịch

Liệu pháp này bao gồm việc sử dụng các vật liệu sinh học có thể ảnh hưởng đến hoạt động của tế bào miễn dịch và thúc đẩy quá trình lành vết thương, cũng như các liệu pháp tế bào có thể thay đổi phản ứng miễn dịch để hỗ trợ cấy ghép nội tạng và giảm viêm mạn tính.

2.6. Y học cá nhân hóa

Y học tái tạo đang dẫn đầu trong lĩnh vực y học cá nhân hóa, điều chỉnh các phương pháp điều trị cho từng bệnh nhân dựa trên cấu trúc gen, lối sống và môi trường của từng người. Cách tiếp cận cá nhân hóa này giúp tăng hiệu quả điều trị, giảm tác dụng phụ và cải thiện kết quả tổng thể cho bệnh nhân.

Y học tái tạo trong cấy ghép nội tạng

3. Thách thức đối với y học tái tạo

Y học tái tạo đã đạt được nhiều thành tựu đáng kể, tuy nhiên những thách thức mà lĩnh vực đang phải vượt qua vẫn còn rất lớn, vẫn cần được tiếp tục đầu tư và nghiên cứu để mang lại lợi ích rộng rãi cho người bệnh.

• Điều trị phức tạp với mức chi phí cao: Các quy trình điều trị trong y học tái tạo thường rất phức tạp và đòi hỏi trình độ chuyên môn cao từ các chuyên gia và các thiết bị y tế hiện đại. Dẫn đến, chi phí điều trị thường lớn, gây khó khăn về mặt tài chính cho nhiều bệnh nhân. Chính vì vậy, các phương pháp này không thể áp dụng rộng rãi và chỉ dành cho một số đối tượng có thể đáp ứng điều kiện về kinh tế.
• Mức độ rủi ro và phản ứng phụ: Nhiều phương pháp điều trị đang trong quá trình nghiên cứu, thử nghiệm và vẫn những rủi ro hoặc phản ứng phụ nhất định. Việc phát triển và cải tiến liên tục các tế bào/vật liệu/gen cũng là một thách thức ngày càng lớn đối với học tái tạo (Theo ScienceDirect, 2023)
• Vấn đề đạo đức: Một số giải pháp y học tái tạo như liệu pháp tế bào gốc phôi vẫn đang có những tranh cãi xoay quanh việc thu nhận và nghiên cứu.

Y học tái tạo vẫn phải đối mặt với thách thức trong nghiên cứu và điều trị

4. Y học tái tạo tại Việt Nam

Tại Việt Nam, tuy lĩnh vực y học tái tạo còn mới mẻ nhưng cũng đang hình thành cơ sở nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn. Tế bào gốc đã và đang được thử nghiệm lâm sàng cũng như ứng dụng hỗ trợ điều trị nhiều bệnh lý liên quan đến thẩm mỹ (bệnh về da và tóc), lão hóa, cơ xương khớp, tim mạch, rối loạn chuyển hóa (béo phì, mỡ máu, đái tháo đường…).

Hiện nay, cả nước đang có hơn 10 bệnh viện có thể ghép tế bào gốc, tập trung chủ yếu vào ghép tế bào gốc tạo máu (điều trị các bệnh về máu). Bên cạnh đó, một số đơn vị y tế, viện nghiên cứu đã và đang nghiên cứu, thử nghiệm và ứng dụng liệu pháp tế bào gốc, tế bào miễn dịch trong điều trị bệnh lý và ung thư.

Trong bối cảnh y học tái tạo đang phát triển mạnh mẽ, Viện Nghiên cứu Ứng dụng Công nghệ Tế bào Mescells luôn tích cực tham gia các hội thảo khoa học trong nước và quốc tế, không ngừng cập nhật ứng dụng công nghệ tế bào trong điều trị bệnh lý và chia sẻ kinh nghiệm chuyên môn với cộng đồng y khoa. Với thế mạnh về sản xuất, lưu trữ và đánh giá, kiểm định chất lượng tế bào, Mescells tiếp tục khẳng định vai trò tiên phong trong lĩnh vực nghiên cứu và ứng dụng công nghệ tế bào gốc, mang đến những giải pháp điều trị tiên tiến cho cộng đồng.

Hoạt động nghiên cứu trong phòng thí nghiệm tại Mescells được xây dựng theo tiêu chuẩn GMP-WHO

Những phát triển vượt bậc của liệu pháp tế bào gốc và miễn dịch tại Việt Nam cũng đặt ra thách thức lớn về quy trình quản lý. Ngày 06 tháng 10 năm 2025, Bộ Y tế đã tổ chức hội thảo “Xây dựng tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) đối với tế bào và sản phẩm từ tế bào sử dụng trong nghiên cứu” nhằm mục tiêu thảo luận, góp ý xây dựng hành lang pháp lý, kỹ thuật, chất lượng đồng bộ cho nghiên cứu ứng dụng liệu pháp tế bào tại Việt Nam. Hội thảo lần này sẽ là tiền để để Bộ Y tế ban hành bộ tiêu chuẩn chất lượng tế bào và sản phẩm từ tế bào, áp dụng trước tiên trong nghiên cứu và ứng dụng lâm sàng, sau đó mở rộng phục vụ trong công tác điều trị.

Tại hội nghị, cùng với các ý kiến đóng góp từ đại diện Bộ Y tế, các trung tâm tế bào gốc, bệnh viện lớn… Viện Nghiên cứu Ứng dụng Công nghệ Tế bào Mescells đã tham gia và đóng góp những ý kiến chuyên môn có giá trị về quy trình kiểm định và tiêu chuẩn chất lượng tế bào.

Như vậy có thể thấy y học tái tạo đã và đang mang đến tiềm năng lớn trong điều trị bệnh lý và chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Với sự đầu tư nghiêm túc của các đơn vị uy tín và các tiêu chuẩn, quy định chặt chẽ từ phía các bộ, ban, ngành… trong thời gian tới công nghệ y học tái tạo tại Việt Nam sẽ phát triển nhanh chóng và tiến tới hội nhập cùng khu vực và thế giới.