Viêm gân bàn chân: Dấu hiệu, nguyên nhân và cách điều trị

Khi đi bộ, chạy nhảy, leo cầu thang hay chỉ đứng lâu khi làm việc…, bàn chân phải gánh toàn bộ sức nặng cơ thể suốt cả ngày. Không ít người từng phải chịu đựng cảm giác nhói ở gót chân hoặc bàn chân đau nhức, rồi nghĩ rằng chỉ cần nghỉ ngơi là sẽ hết.

Nhưng nếu cơn đau cứ quay trở lại, đó có thể là dấu hiệu của viêm gân bàn chân. Thông qua bài viết dưới đây, Mescells sẽ trình bày rõ hơn về loại viêm gân này, các dấu hiệu, cách chẩn đoán và phương pháp điều trị phù hợp.

1. Viêm gân bàn chân là gì?

Viêm gân bàn chân là tình trạng một hoặc nhiều gân ở bàn chân bị viêm hoặc kích ứng, gây đau và sưng. Nguyên nhân thường gặp nhất là gân quá tải, một vài trường hợp bệnh xuất hiện sau chấn thương. Gân là những dải mô chắc khỏe nối cơ với xương. Bàn chân và cổ chân có rất nhiều gân, giúp chúng ta đi, chạy, nhảy và giữ thăng bằng.

Thuật ngữ “viêm gân” thường được dùng chung, nhưng ở nhiều trường hợp kéo dài, gân bị tổn thương cấu trúc và thoái hóa chứ không còn viêm thực sự. Trường hợp này y văn gọi là bệnh lý gân (tendinopathy).

Tình trạng này xảy ra do vùng gân ở bàn chân bị viêm

2. Các vị trí thường gặp viêm gân bàn chân

Viêm gân có thể xảy ra ở bất kỳ vị trí nào của bàn chân, nhưng thường gặp nhất là gân Achilles, gân mác, gân duỗi và gân chày sau. Cụ thể như sau:

2.1. Gân gót chân (Gân Achilles)

Gân Achilles nối cơ bắp chân với xương gót, giúp thực hiện các chuyển động đi, chạy, nhảy và kiễng chân. Viêm gân Achilles ở vùng gót chân thường gặp ở người chạy bộ mới tăng đột ngột cường độ hoặc quãng đường, và ở người trung niên ít vận động trong tuần nhưng chơi các thể thao vận động mạnh vào cuối tuần. Cơn đau thường bắt đầu bằng cảm giác ê nhẹ ở phía sau cẳng chân hoặc phía trên gót sau khi chạy hay vận động.

2.2. Gân chày sau

Gân chày sau nối cơ ở cẳng chân với các xương ở mặt trong bàn chân và có vai trò nâng đỡ vòm bàn chân. Khi gân bị tổn thương lâu ngày, chúng có thể yếu đi và không còn giữ được vòm bàn chân, khiến bàn chân dẹt dần và cổ chân đổ vào trong. Tình trạng này gọi là rối loạn chức năng gân chày sau. Vì vậy, đau ở vòm bàn chân hoặc mặt trong cổ chân kéo dài không nên bỏ qua.

2.3. Gân mác (gân vùng mắt cá ngoài)

Hai gân mác chạy dọc mặt ngoài cổ chân và cạnh bàn chân, có nhiệm vụ giữ vững bàn chân và cổ chân. Bệnh khá khó chẩn đoán vì dễ nhầm với bong gân cổ chân.

2.4. Gân duỗi các ngón chân

Các gân duỗi chạy dọc mu bàn chân, nối xương ở phía trước cẳng chân với các ngón chân. Khi bị kích ứng, người bệnh thường thấy đau ở mặt trên của bàn chân. Ngoài ra, gân chày trước cũng có thể bị tổn thương, gây đau ở phía trước cổ chân và giữa bàn chân phía trong, kèm theo yếu khi gập bàn chân lên.

Viêm gân bàn chân có thể xảy ra ở các vị trí khác nhau của bàn chân

2.5. Cân gan bàn chân

Nhiều người gọi đau ở gan bàn chân và gót chân là viêm gân gan bàn chân. Về giải phẫu, cấu trúc bị ảnh hưởng ở đây không phải là gân mà là cân gan chân (plantar fascia), một dải mô sợi dày chạy từ gót đến các ngón chân, tương tự dây chằng và giúp tạo nên vòm bàn chân. Dù vậy, tình trạng này gây ra những cơn đau rất giống viêm gân và được điều trị theo hướng tương tự, nên thường được xếp chung trong nhóm viêm gân gan bàn chân.

3. Dấu hiệu nhận biết viêm gân bàn chân

Triệu chứng khác nhau tùy gân bị ảnh hưởng, nhưng nhìn chung người bệnh có thể gặp những dấu hiệu sau:

• Đau tăng khi vận động hoặc chịu lực, giảm khi nghỉ ngơi.
• Đau tái phát sau khi nghỉ ngơi hoặc đứng lâu: Cơn đau xuất hiện trở lại nếu người bệnh đứng lâu, ngồi lâu rồi đứng dậy di chuyển, hoặc sau khi tham gia các hoạt động vận động mạnh.
• Căng cứng vùng bàn chân: Cảm giác căng cứng, khó chịu dọc theo lòng bàn chân hoặc vùng gân gót vào mỗi buổi sáng sớm.
• Sưng và nhạy cảm khi chạm vào: Vùng gân bị tổn thương có thể hơi sưng, ấm hơn vùng xung quanh hoặc đau nhói khi bạn dùng tay ấn vào hay khi thực hiện động tác duỗi các ngón chân lên.

Trong trường hợp khi chân bị đau, không thể đặt chân xuống đất hoặc không thể cử động bàn chân theo một hướng, gân có thể đã bị rách hoặc đứt và cần được thăm khám ngay.

Dấu hiệu phổ biến của tình trạng viêm gân bàn chân là căng cứng, sưng và nhạy cảm

4. Nguyên nhân gây viêm gân bàn chân

4.1. Nguyên nhân chính

Nguyên nhân thường gặp nhất của tình trạng viêm gân bàn chân là dùng gân quá mức, tức gân chịu tải lặp đi lặp lại mà chưa kịp hồi phục. Bệnh cũng có thể khởi phát sau chấn thương như kéo giãn gân quá mức hoặc xoay cổ chân mạnh. Một số tình huống cụ thể thường gặp:

• Tăng cường độ vận động quá nhanh: Chạy xa hơn, nhanh hơn hoặc lâu hơn thay vì tăng cường độ từ từ.
• Chấn thương cổ chân: Bong gân cổ chân có thể dẫn đến viêm gân mác.
• Dáng đi và cấu trúc bàn chân bất thường: Bàn chân bẹt, vòm bàn chân quá cao, hoặc bàn chân quay vào/ra khi đi khiến gân bị căng quá mức.
• Giày dép không phù hợp: Giày mòn, thiếu nâng đỡ hoặc thiếu đệm gót làm gân và cân phải chịu thêm tải.
• Đứng hoặc đi lại nhiều trên nền cứng: Đứng cả ngày khi làm việc hoặc tập luyện trên mặt sàn cứng là nguyên nhân hay gặp của viêm cân gan chân.

4.2. Yếu tố nguy cơ

• Tuổi tác: Gân yếu dần và dễ tổn thương hơn khi tuổi cao.
• Cân nặng: Thừa cân, béo phì làm tăng áp lực lên gân. Với viêm cân gan chân, tăng lượng lớn cân nặng chỉ trong vài tháng cũng là một yếu tố nguy cơ.
• Bệnh nền: Viêm khớp, gút, bệnh tuyến giáp, đái tháo đường; ngoài ra còn có vảy nến, mỡ máu cao và huyết áp cao làm tăng nguy cơ viêm gân Achilles.
• Thuốc: Một số kháng sinh nhóm fluoroquinolone và corticoid làm tăng nguy cơ viêm và đứt gân, thường gặp nhất là gân Achilles.
• Tiền sử bệnh và thói quen sinh hoạt, vận động: Từng bị tổn thương gân, hút thuốc lá, hoặc cố chịu đau để tiếp tục vận động.

>>> Tìm hiểu thêm: Viêm điểm bám gân: Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

Chấn thương thể thao là một trong những nguyên nhân gây viêm gân bàn chân

5. Chẩn đoán viêm gân bàn chân

Chẩn đoán viêm gân bàn chân chủ yếu dựa vào các bước sau:

Hỏi bệnh và khám lâm sàng: Bác sĩ sẽ hỏi về mức độ hoạt động gần đây, vị trí đau, thời điểm đau (khi vận động hay khi nghỉ), tình trạng sưng và các yếu tố làm đau tăng hoặc giảm. Sau đó, bác sĩ ấn dọc theo bàn chân, cổ chân, bắp chân để tìm điểm sưng đau, đồng thời yêu cầu người bệnh cử động bàn chân để đánh giá tầm vận động, sức cơ và mức độ đau. Đồng thời bác sĩ còn quan sát hình dạng vòm bàn chân và tư thế chung của bàn chân, cổ chân khi người bệnh đứng.

Chẩn đoán hình ảnh khi cần: Bác sĩ có thể chỉ định thêm chẩn đoán hình ảnh khi nghi ngờ gân bị rách, khi đau không cải thiện dù đã điều trị bảo tồn, hoặc cần loại trừ nguyên nhân khác. X-quang không quan sát được gân, chủ yếu để loại trừ gãy xương hoặc gai xương gót. Siêu âm và cộng hưởng từ (MRI) cho thấy gân rõ hơn, trong đó siêu âm còn đánh giá được gân khi cử động. Chụp cắt lớp vi tính (CT) ít được dùng. Xét nghiệm máu thường không cần thiết, chỉ dùng khi nghi ngờ bệnh nền như gút hoặc viêm khớp.

Bác sĩ thăm khám lâm sàng và có thể chỉ định siêu âm gân khi cần

6. Điều trị viêm gân bàn chân như thế nào?

Cách điều trị viêm gân bàn chân (bao gồm viêm cân gan chân hoặc các gân vùng bàn chân) hiệu quả phụ thuộc vào mức độ tổn thương, thường kết hợp nghỉ ngơi, dùng thuốc, vật lý trị liệu và các biện pháp hỗ trợ tại nhà.

6.1. Giảm đau và nghỉ ngơi tại nhà

• Nghỉ ngơi: Giảm hoặc điều chỉnh các hoạt động gây áp lực lớn lên chân như chạy nhảy, đứng lâu hoặc leo cầu thang nhiều.
• Chườm lạnh: Áp túi đá lên vùng gót hoặc gan bàn chân đau từ 15-20 phút, thực hiện 2-4 lần mỗi ngày để giảm sưng và xoa dịu cơn đau cấp. Không chườm trực tiếp đá lên bàn chân để tránh bỏng lạnh.
• Chọn giày dép phù hợp: Giày vừa chân, đệm tốt, nâng đỡ vòm chân và gót, không quá cứng hoặc quá mềm.

6.2. Sử dụng thuốc theo chỉ định

• Thuốc giảm đau chống viêm: Bác sĩ có thể kê đơn thuốc chống viêm không steroid (NSAID) như ibuprofen để kiểm soát sưng và giảm đau. Không nên tự ý lạm dụng thuốc để tránh tác dụng phụ dạ dày, thận, tim mạch. Cần hỏi ý kiến bác sĩ khi có bệnh nền.
• Tiêm Corticoid: Corticoid là thuốc kháng viêm mạnh, có thể giúp giảm đau trong thời gian ngắn ở một số trường hợp đau kéo dài không đáp ứng các biện pháp khác. Tuy nhiên, corticoid không giúp gân lành; nếu lạm dụng có thể làm gân yếu đi và tăng nguy cơ đứt, rách hoặc teo lớp đệm mỡ gót chân. Nên tuân theo chỉ định của bác sĩ, chỉ tiêm cân nhắc trong một số trường hợp có chọn lọc.
• Tiêm huyết tương giàu tiểu cầu (PRP): PRP được tách chiết từ chính máu của người bệnh, sau đó tiêm vào vùng gân hoặc cân bị tổn thương nhằm kích thích quá trình hồi phục mô. Đây là phương pháp đang được nghiên cứu, kết quả giữa các nghiên cứu chưa thống nhất và hiện chưa phải là điều trị tiêu chuẩn.

Tiêm Corticoid được cân nhắc sử dụng trong điều trị viêm gân bàn chân

6.3. Vật lý trị liệu và bài tập phục hồi

• Kỹ thuật trị liệu: Áp dụng siêu âm trị liệu, điện xung giúp giảm đau; sóng xung kích (Shockwave) có thể được cân nhắc để kích thích quá trình hồi phục tổn thương mạn tính ở viêm cân gan chân hoặc gân Achilles.
• Bài tập kéo giãn cơ bắp chân: Đứng đối diện tường, hai tay chống lên tường, chân đau đặt phía sau, duỗi thẳng gối và giữ gót chân chạm sàn. Từ từ gập gối chân trước, nghiêng người về phía tường đến khi cảm thấy căng nhẹ ở bắp chân sau. Giữ tư thế 20-30 giây, lặp lại 3-5 lần.
• Bài tập kéo giãn cân gan chân: Ngồi trên ghế, đặt bàn chân đau lên đùi chân đối diện. Dùng tay kéo nhẹ các ngón chân về phía cẳng chân cho đến khi cảm thấy căng dọc lòng bàn chân. Giữ 10 giây, lặp lại 10 lần, thực hiện 2-3 đợt mỗi ngày. Có thể kết hợp lăn bóng tennis dưới lòng bàn chân trong 2-3 phút để thư giãn.
• Bài tập tăng cường sức mạnh gân Achilles: Đứng bám vào tường hoặc ghế để giữ thăng bằng, từ từ nhón gót lên rồi hạ xuống có kiểm soát. Bắt đầu với 2-3 hiệp, mỗi hiệp 10-15 lần, khoảng 3-4 buổi/tuần và tăng dần mức chịu tải theo khả năng. Bài tập giúp tăng sức mạnh cơ bắp chân, cải thiện khả năng chịu tải của gân Achilles và hỗ trợ phục hồi chức năng.

Vật lý trị liệu và bài tập phục hồi giúp cải thiện tình trạng viêm gân bàn chân

6.4. Dụng cụ hỗ trợ

Dùng miếng lót giày đặc biệt hoặc nẹp hỗ trợ ban đêm giúp cố định góc bàn chân, giảm sức căng lên cân/gân khi ngủ dậy.

6.5. Phẫu thuật

Phẫu thuật hiếm khi cần thiết. Bác sĩ thường chỉ cân nhắc khi điều trị bảo tồn không cải thiện sau khoảng sáu tháng. Tùy tình trạng, người bệnh có thể được chỉ định thực hiện kéo dài cơ bắp chân (gastrocnemius recession), làm sạch phần gân hoặc bao gân tổn thương, chuyển gân khi gân tổn thương nặng, làm sạch mô gân thoái hóa dưới hướng dẫn siêu âm hoặc phẫu thuật giải phóng cân gan chân.

7. Viêm gân bàn chân bao lâu thì khỏi?

Đây là câu hỏi mà hầu hết người bệnh đều quan tâm. Thời gian hồi phục phụ thuộc vào mức độ và giai đoạn bệnh (mới bị hay đã mãn tính), gân bị ảnh hưởng, cách người bệnh chăm sóc và khả năng giảm tải cho bàn chân. Bảng dưới đây sẽ tổng hợp các mốc tham khảo:

Trên thực tế, thời gian phục hồi có thể dài hơn hoặc ngắn hơn tùy từng người và cần được bác sĩ đánh giá. Những yếu tố có thể làm bệnh khỏi chậm hơn:

• Tiếp tục vận động hoặc đứng nhiều khi gân vẫn còn đau, khiến gân không có thời gian hồi phục.
• Quay lại chơi thể thao quá sớm, hoặc tăng cường độ vận động đột ngột sau khi vừa hết đau.
• Không điều chỉnh các yếu tố cơ học như giày dép, bàn chân bẹt hoặc vòm chân cao, hoặc cơ bắp chân căng cứng.
• Thừa cân, hút thuốc, hoặc có bệnh nền như đái tháo đường, bệnh khớp.
• Bệnh đã kéo dài lâu, gân đã chuyển sang thoái hóa, hoặc tổn thương nặng như chày sau đã bị yếu.

Ngoài ra, một khi đã từng bị tổn thương gân bàn chân, nguy cơ tái phát ở vùng đó cao hơn. Vì vậy, ngay cả khi đã hết đau, người bệnh vẫn cần sử dụng giày dép phù hợp và duy trì các bài tập củng cố gân.

Chủ quan tiếp tục vận động mạnh khi chân còn đau khiến cho tình trạng bệnh trở nên trầm trọng hơn

8. Khi nào cần đi khám viêm gân bàn chân?

Nhiều trường hợp nhẹ cải thiện nhờ tự chăm sóc, nhưng người bệnh không nên chủ quan. Hãy đến gặp bác sĩ nếu:

• Đau ở quanh gân Achilles không hết dù đã nghỉ ngơi.
• Đau gót hoặc bàn chân không đỡ, hoặc triệu chứng không cải thiện sau một thời gian điều trị tại nhà.
• Đau tái đi tái lại hoặc ngày càng nặng, ảnh hưởng đến đi lại và sinh hoạt.
• Vòm bàn chân có dấu hiệu xẹp dần hoặc cổ chân đổ vào trong khi đứng.

Hãy đi khám ngay nếu bạn gặp một trong các dấu hiệu sau:

• Không thể đi lại hoặc không thể đặt trọng lượng lên bàn chân.
• Không thể gập hoặc co duỗi ngón chân, cổ chân.
• Nghe hoặc cảm nhận có tiếng “bụp”, “rắc” ở bàn chân hoặc cổ chân.
• Sưng nhiều, xuất hiện đột ngột, kèm đau dữ dội, nóng đỏ hoặc sốt.
• Người bị đái tháo đường, tê bì bàn chân, đau về đêm hoặc đau khi nghỉ ngơi, nghi ngờ nhiễm trùng hoặc đau sau chấn thương nặng (nghi gãy xương).

Nếu cơn đau ở một số vị trí gân chân kéo dài, hãy đến gặp bác sĩ để thăm khám và được chỉ định phác đồ điều trị kịp thời

9. Cách phòng ngừa viêm gân bàn chân

Phòng ngừa viêm gân bàn chân chủ yếu là bảo vệ gân khỏi quá tải. Bạn có thể bắt đầu từ những việc đơn giản sau:

• Tăng vận động từ từ: Khi  mới tập luyện, hãy tăng dần thời gian và cường độ để gân có thời gian thích nghi.
• Khởi động và giãn cơ: Giãn cơ bắp chân và gân Achilles vào buổi sáng, trước và sau khi tập.
• Tăng cường cơ bắp chân: Cơ khỏe giúp gân chịu tải tốt hơn.
• Chọn giày phù hợp: Thường xuyên kiểm tra tình trạng đế giày, nên thay giày khi đế bị mòn không đều, biến dạng hoặc giảm khả năng hỗ trợ bàn chân. Khi chuyển sang loại giày mới, cần tăng dần thời gian sử dụng để bàn chân và các gân thích nghi, hạn chế nguy cơ quá tải và chấn thương.
• Hạn chế đi chân trần trên nền cứng: Đặc biệt khi bạn từng đau gan bàn chân hoặc gót chân.
• Đa dạng  hoạt động thể chất: Xen kẽ các môn có tác động mạnh như chạy, nhảy với các môn nhẹ nhàng như đạp xe, bơi lội để gân được nghỉ.
• Duy trì cân nặng hợp lý và bỏ thuốc lá: Giúp giảm tải lên gân và bảo vệ sức khỏe gân.
• Nghỉ giữa các buổi tập và khi xuất hiện cơn đau: Hãy xem cơn đau là tín hiệu để giảm tải, không cố chịu đau để tiếp tục tập luyện.
• Dùng nẹp, lót giày khi cần: Chỉ dùng khi có khuyến nghị của bác sĩ, ví dụ lót giày cho người có vòm chân cao hoặc bàn chân bẹt, hoặc nẹp cổ chân cho người từng bị viêm gân mác.

Sử dụng dụng cụ bảo vệ chân khi tập luyện là một trong những cách phòng ngừa viêm gân gan bàn chân

Viêm gân bàn chân có thể làm những bước đi quen thuộc hằng ngày trở nên khó chịu, nhưng phần lớn người bệnh có thể hồi phục hiệu quả mà không để lại tổn thương lâu dài nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng cách.

Nếu bạn đang có những cơn đau bàn chân hoặc gót chân kéo dài, hãy chủ động trao đổi với bác sĩ để được đánh giá và xây dựng kế hoạch điều trị phù hợp. Can thiệp sớm sẽ giúp viêm gân bàn chân được kiểm soát tốt hơn và bạn nhanh chóng quay lại với những sinh hoạt thường ngày.

HỆ THỐNG Y TẾ CHUYÊN SÂU Y HỌC TÁI TẠO VÀ TRỊ LIỆU TẾ BÀO MESCELLS | MSC

• Hotline: 0866 022 097
• Địa chỉ: TT21, số 204 Nguyễn Tuân, phường Thanh Xuân, Hà Nội, Việt Nam.
• Fanpage: Viện Nghiên Cứu Ứng Dụng Công Nghệ Tế Bào Mescells

NGUỒN THAM KHẢO:

• Cleveland Clinic, “Foot Tendonitis: Causes, Symptoms, Treatment & Prevention”, https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/22378-foot-tendonitis
• “Achilles tendinitis: Symptoms and causes”, Mayo Clinic, https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/achilles-tendinitis/symptoms-causes/syc-20369020
• Cleveland Clinic, “Posterior Tibial Tendonitis and Posterior Tibial Tendon Dysfunction”, https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/posterior-tibial-tendonitis-posterior-tibial-tendon-dysfunction
• Cleveland Clinic, “Peroneal Tendonitis: Causes, Treatment and Prevention”, https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/22003-peroneal-tendonitis