Kháng thể là gì? Vai trò và cơ chế hoạt động trong hệ miễn dịch

Trước sự xâm nhập của virus và vi khuẩn, cơ thể con người hoàn toàn có thể tự nhận biết và sản sinh ra những chất được gọi là kháng thể để chống lại chúng. Cơ thể nào có khả năng hình thành kháng thể càng mạnh thì khả năng miễn dịch chống lại các bệnh nhiễm khuẩn càng cao.

Hãy cùng Mescells tìm hiểu rõ hơn về kháng thể và cách tăng cường khả năng sản sinh kháng thể tự nhiên để cơ thể khỏe mạnh mỗi ngày.

1. Kháng thể là gì?

Kháng thể (antibody) là các phân tử protein lưu thông trong máu, có khả năng nhận diện các chất lạ (kháng nguyên) như vi khuẩn, virus, ghi nhớ và vô hiệu hóa chúng trước khi chúng gây bệnh cho cơ thể. Kháng thể bám vào mầm bệnh và ngăn chặn chúng xâm nhập vào tế bào.

2. Các loại kháng thể trong cơ thể người

Trong cơ thể chúng ta có 5 loại kháng thể, tên của mỗi loại được kết hợp giữa “Ig” là viết tắt của “immunoglobulin” (kháng thể) và một chữ cái ký hiệu.

• IgG: Đây là kháng thể phổ biến nhất, chiếm khoảng 70-75% tổng số globulin miễn dịch trong cơ thể. IgG chủ yếu được tìm thấy trong máu và dịch mô, cũng là kháng thể duy nhất truyền qua nhau thai, giúp bảo vệ cơ thể khỏi nhiễm trùng do vi-rút và vi khuẩn.
• IgA: Chiếm khoảng 15-20% trong máu, được tìm thấy trong niêm mạc ruột, hô hấp, tiết niệu; dịch tiết như nước mắt, sữa, nước bọt. IgA được được tiết ra ở đâu thì chúng chống lại các tác nhân gây bệnh tại đó.
• IgM: Có trong máu và hệ bạch huyết, kháng thể IgM đóng vai trò là tuyến phòng thủ đầu tiên chống lại nhiễm trùng. Chúng cũng đóng vai trò quan trọng trong việc điều hòa miễn dịch.
• IgE: Chủ yếu được tìm thấy trong da, phổi và niêm mạc. Kháng thể IgE kích thích tế bào mast (một loại tế bào bạch cầu) giải phóng histamin và các hóa chất khác vào máu. Kháng thể IgE có thể gây ra phản ứng dị ứng, giữ vai trò quan trọng trong cơ chế miễn dịch chống ký sinh trùng
• IgD: Kháng thể này được tìm thấy trên bề mặt tế bào B. Mặc dù chức năng chính xác của nó vẫn chưa rõ ràng, các chuyên gia cho rằng IgD hỗ trợ sự trưởng thành và hoạt hóa tế bào B. 

Có 5 loại kháng thể hiện nay

3. Cơ chế hoạt động của kháng thể

Kháng thể được sản xuất bởi các tế bào bạch cầu chuyên nghiệp gọi là tế bào B. Khi một kháng nguyên tiếp xúc với tế bào B, nó sẽ kích thích tế bào B phân chia và nhân bản. Từ đó, những tế bào B được nhân bản sẽ giải phóng hàng triệu kháng thể vào máu và hệ bạch huyết của con người. 

Kháng thể sau khi hình thành sẽ kết hợp với kháng nguyên tạo thành phức hợp kháng nguyên – kháng thể. Sau đó, chúng sẽ bị tiêu diệt. Quá trình sản xuất kháng thể sẽ tiếp tục diễn ra trong vài ngày cho đến khi tất cả các phân tử kháng nguyên bị loại bỏ, và kháng thể sẽ tiếp tục tồn tại trong máu để đợi phản ứng miễn dịch tiếp theo.

Kháng thể liên kết với protein bề mặt của virus 

4. Vai trò, chức năng của kháng thể

Cách cơ thể nhận biết và phản ứng chống lại các tác nhân gây bệnh được gọi là đáp ứng miễn dịch. Trong một đáp ứng miễn dịch, kháng thể có 3 vai trò chính là liên kết với kháng nguyên, kích hoạt hệ thống bổ thể và huy động các tế bào miễn dịch.

4.1. Liên kết với kháng nguyên

Kháng thể gắn vào kháng nguyên (như protein trên bề mặt virus), ngăn chặn chúng bám vào tế bào và gây hại, cũng như làm bất hoạt độc tố.

Trong phản ứng chống độc tố vi khuẩn, kháng thể gắn và qua đó trung hòa độc tố hoặc làm thay đổi thành phần hóa học của chúng, ngăn ngừa sự bám dính của các độc tố này lên các thụ thể trên bề mặt của tế bào. Nhờ vậy, các tế bào của cơ thể tránh được các rối loạn do các độc tố đó gây ra.

Nhiều loại vi khuẩn có các “chất bám dính” giúp chúng bám chắc vào bề mặt tế bào của cơ thể khi xâm nhập. Khi hệ miễn dịch phát hiện, kháng thể kháng “chất bám dính” sẽ được tạo ra để ngăn vi khuẩn gắn vào tế bào đích, cản trở quá trình gây bệnh.

Bên cạnh đó, virus thường dùng các protein trên lớp vỏ ngoài (như capsid hoặc protein bề mặt) để bám dính và xâm nhập vào tế bào. Khi cơ thể nhận biết tín hiệu, kháng thể kháng protein capsid sẽ nhanh chóng được huy động, ngăn virus bám vào tế bào và xâm nhập bên trong

4.2. Kích hoạt hệ thống bổ thể 

Khi gắn vào kháng nguyên, kháng thể sẽ kích hoạt một chuỗi các protein bổ thể. Chuỗi này có thể giúp tiêu diệt vi khuẩn trực tiếp bằng cách tạo ra lỗ trên màng tế bào, tạo điều kiện cho hiện tượng thực bào hoặc tăng cường quá trình opsonin hóa.

4.3. Huy động các tế bào miễn dịch 

Kháng thể bám vào bề mặt của vi khuẩn hoặc tế bào nhiễm bệnh, giúp các tế bào miễn dịch khác (như tế bào thực bào) dễ dàng nhận diện và tiêu diệt chúng hơn.

Kháng thể tồn tại trong máu và tham gia các phản ứng miễn dịch của cơ thể

5. Cách tăng cường khả năng sản sinh kháng thể tự nhiên

Vì hệ miễn dịch cơ thể sẽ suy giảm dần theo độ tuổi và quá trình tiếp xúc các nguồn bệnh, nên để tăng cường khả năng sản sinh kháng thể tự nhiên và củng cố hệ thống miễn dịch thì cơ thể chúng ta cần được bổ sung chế độ dinh dưỡng hợp lý và duy trì lối sống lành mạnh.

5.1. Dinh dưỡng hợp lý

Cân bằng dinh dưỡng là cần thiết cho sức khỏe và chức năng của các tế bào, bao gồm cả tế bào miễn dịch – được xem là nhà máy sản xuất kháng thể. Tình trạng suy dinh dưỡng hay chế độ ăn thiếu hụt các nhóm chất có thể làm suy yếu quá trình sản xuất và hoạt động của kháng thể. Do đó, trong các bữa ăn hàng ngày, bạn cần bổ sung đầy đủ các thực phẩm chứa vitamin C, vitamin D, kẽm, selen, sắt, protein… để hỗ trợ hệ miễn dịch hoạt động hiệu quả.

Dinh dưỡng cân đối giúp tăng sinh kháng thể

5.2. Lối sống lành mạnh

Bao gồm các hoạt động như: ngủ đủ giấc, tập thể dục thường xuyên, kiểm soát căng thẳng, hạn chế các chất kích thích (rượu bia, thuốc lá…)

Ngoài ra, cần chú ý đến môi trường sống xung quanh, thăm khám định kỳ và tiêm vắc-xin đầy đủ giúp xây dựng khả năng miễn dịch chống lại các bệnh cụ thể, củng cố hệ thống phòng thủ của chúng ta.

Kháng thể là hàng rào bảo vệ đầu tiên của cơ thể, giúp chúng ta tránh khỏi sự tấn công của các tác nhân gây bệnh. Việc duy trì và tăng cường khả năng sản sinh kháng thể tự nhiên không chỉ là việc làm tất yếu để bảo vệ sức khỏe, mà còn đóng vai trò quan trọng trong nhiều lĩnh vực như: liệu pháp miễn dịch, nghiên cứu bệnh truyền nhiễm, điều trị bệnh tự miễn, nghiên cứu về khoa học thần kinh và các bệnh thoái hóa… Với sự phát triển của khoa học hiện đại, Mescells tin rằng, trong tương lai sẽ có rất nhiều thành tựu về lĩnh vực kháng thể và hệ miễn dịch, mở ra nhiều cơ hội điều trị và nâng cao chất lượng cuộc sống con người.